इरान: युद्धलाई अवसरमा बदलेको छ। होर्मुज बन्द हुँदा पनि खार्गबाट निर्यात रोकेको छैन। उच्च तेल मूल्य (११२+ डलर) ले उसको राजस्व बढाएको छ। चीनको माग पूरा गर्दैछ र युद्ध कर बाट थप आम्दानी। अमेरिकाको अस्थायी छुटले कानुनी रूपमा पनि निर्यात सजिलो भएको छ। इरानको उत्पादनमा केही कमी भए पनि निर्यात २.२ मिलियन bpd सम्म पुगेको थियो (युद्ध अघि)। यसले इरानलाई आर्थिक दबाब कम गरिरहेको छ। रूस: यो युद्धको सबैभन्दा ठूलो विजेता...........................................मार्च २०२६ मा अमेरिका–इजरायल र इरानबीचको युद्धले स्ट्रेट अफ होर्मुज लगभग बन्द गरेको छ। यसले विश्व तेल आपूर्तिमा ठूलो धक्का पुर्‍याएको छ। खार्ग टर्मिनल (इरानको मुख्य निर्यात केन्द्र) मा आक्रमण भए पनि इरानले ९०% निर्यात त्यहीबाट जारी राखेको छ। घोस्ट फ्लिट (छायाँ जहाजहरू) मार्फत चीनलाई तेल पठाइरहेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी (IEA) र एस एन्ड पी ग्लोबल अनुसार इरान दैनिक १७–२० लाख ब्यारेल (१.७–२ मिलियन bpd) निर्यात गर्दैछ। साउथ पार्स ग्यास फिल्डमा आक्रमण भए पनि पूर्ण बन्द छैन। होर्मुज हुँदै जाने जहाजबाट इरानले “युद्ध कर” असुलिरहेको रिपोर्टहरू छन् (प्रति जहाज ठूलो रकम)।खाडी देशहरूको उत्पादन ६०–७०% घटेको छ: साउदी अरब: १ करोडबाट ८० लाख ब्यारेलमा झरेको। इराक: ४३ लाखबाट १३ लाखमा। कुवेत: निर्यात लगभग शून्य। कतार: एलएनजी १७% घटेको। युएई: आधा उत्पादन बन्द, पाइपलाइनबाट केही बचत। ब्रेन्ट क्रुड शुक्रबार ३.२६% बढेर ११२.१९ डलर/ब्यारेल पुगेको थियो (आज ११३ डलर नजिक)। अमेरिकाले इरानी तेलमा अस्थायी छुट दिएको छ जसले महँगी नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ तर इरानलाई पनि फाइदा पुर्‍याउँछ। रूस र इरान यसरी मालामाल, धनी, हुँदैछन् ? इरान: युद्धलाई अवसरमा बदलेको छ। होर्मुज बन्द हुँदा पनि खार्गबाट निर्यात रोकेको छैन। उच्च तेल मूल्य (११२+ डलर) ले उसको राजस्व बढाएको छ। चीनको माग पूरा गर्दैछ र युद्ध कर बाट थप आम्दानी। अमेरिकाको अस्थायी छुटले कानुनी रूपमा पनि निर्यात सजिलो भएको छ। इरानको उत्पादनमा केही कमी भए पनि निर्यात २.२ मिलियन bpd सम्म पुगेको थियो (युद्ध अघि)। यसले इरानलाई आर्थिक दबाब कम गरिरहेको छ। रूस: यो युद्धको सबैभन्दा ठूलो विजेता। तेल मूल्य बढ्दा रूसको दैनिक तेल कमाइ १४% ले बढेको (फेब्रुअरीको तुलनामा मार्चमा €३७२ मिलियन प्रतिदिन)। दुई हप्तामै €७.७ बिलियन अतिरिक्त कमाइ (CREA रिपोर्ट)। होर्मुज बन्द भएपछि भारत (तेलको ठूलो आयातकर्ता) ले रूसी तेल बढी किन्न थालेको छ। अमेरिकाले भारतलाई रूसी तेल किन्न अस्थायी छुट दिएको छ। रूसको तेल निर्यात र मूल्य दुवै बढेका छन्। यसले युक्रेन युद्धको लागि बजेट भर्न मद्दत पुर्‍याइरहेको छ। रूसले खाडीको खाली ठाउँ भर्ने अवसर पाएको छ। अन्य खाडी देशहरू (साउदी, कतार, इराक, कुवेत, युएई) कसरी बिग्रँदैछन्? यी देशहरू तेल निर्यातकर्ता हुन् तर होर्मुज बन्द र इरानी आक्रमणले उनीहरूलाई ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ: कुल निर्यात ६०% भन्दा बढी घटेको (२५ मिलियन bpd बाट ९.७ मिलियनमा)। उत्पादन २०–७०% घटेको, भण्डारण ट्याङ्क भरिएका, ट्याङ्कर बन्दरगाहमा थन्किएका। साउदी: २०% कटौती, रेड सी पाइपलाइनबाट केही बचत तर पर्याप्त छैन। इराक र कुवेत: ठूला क्षेत्र बन्द, वैकल्पिक मार्ग नभएको। कतार: एलएनजी प्लान्टमा आक्रमण, उत्पादन घटेको। राजस्व घाटा अर्बौं डलरको। अर्थतन्त्रमा ठूलो धक्का, बिमा महँगो, व्यापार घटेको। IEA ले यसलाई इतिहासकै ठूलो आपूर्ति संकट भनेको छ।इजरायल कसरी बिग्रँदैछ? इजरायल तेल उत्पादक होइन, आयातकर्ता हो।उच्च तेल मूल्य (११२+ डलर) ले पेट्रोल, डिजेल, उद्योग र यातायात महँगो बनाएको छ। महँगी बढेको।युद्धको सैनिक खर्च (हवाई आक्रमण, मिसाइल डिफेन्स) अर्बौं डलरको।इरानी मिसाइल/ड्रोन आक्रमणको खतरा र क्षेत्रीय अस्थिरताले पर्यटन, लगानी र अर्थतन्त्र प्रभावित।खाडीबाट तेल नआउँदा वैश्विक आपूर्ति संकटले इजरायलको ऊर्जा आयात महँगो र जोखिमपूर्ण भएको छ। युद्ध लम्बिँदा इजरायलको अर्थतन्त्रमा दीर्घकालीन क्षति पुग्ने देखिन्छ।समग्र निष्कर्ष: यो युद्धले रूस र इरान लाई आर्थिक फाइदा दिएको छ भने खाडीका अन्य देशहरू र इजरायल लाई ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। ब्रेन्ट १०० डलर माथि रहे भारत जस्ता आयातकर्ता देशमा महँगी बढ्ने खतरा कायमै छ। स्थिति अझै तरल छ – होर्मुज खुल्ने वा युद्ध बढ्ने हो भने प्रभाव अझ बढ्न सक्छ।