पुण्य प्रसाई जेन–जी विद्रोहपछि नेपाली राजनीतिमा देखिएको तरंगले प्रायः सबै दललाई कुनै न कुनै रूपमा हल्लायो। कांग्रेसमा सभापति र कार्यसमिति फेरिए, अधिवेशन र विशेष अधिवेशनमार्फत नेतृत्व नवीकरण भयो। माओवादीले त झन् आफूलाई नयाँ पार्टीजस्तै पुनर्संरचना गर्‍यो—पुरानो पहिचान भत्काएर नयाँ भाष्य निर्माण गर्ने प्रयास गर्‍यो। नयाँ दलहरूमा रवि लामिछाने र बालेन शाहजस्ता पात्रहरू मिले, धेरै युवाहरू जुर्मुराए। तर यो सम्पूर्ण हलचलबीच एउटा दल लगभग जडवत देखियो—एमाले।प्रश्न यहीँबाट सुरु हुन्छ: किन एमाले परिवर्तन हुन सकेन? नेपालको राजनीतिक इतिहासमा २०२५ को सेप्टेम्बर ८ र ९ मा भएको Gen Z विद्रोह एक निर्णायक मोड साबित भएको छ। यो युवा-केन्द्रित आन्दोलन, जसले सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्ध, भ्रष्टाचार र शासनको असफलताविरुद्ध आवाज उठायो, केपी शर्मा ओलीको नेतृत्वको गठबन्धन सरकारलाई ढाल्न सफल भयो। यसले देशलाई अन्तरिम सरकारतर्फ धकेल्यो र फागुन २१ मा तय भएको आम निर्वाचनको ढोका खोल्यो। विद्रोहपछि प्रमुख राजनीतिक दलहरूमा परिवर्तनको लहर चलेको छ—नेपाली कांग्रेसमा नयाँ नेतृत्वको उदय, नेकपा माओवादी केन्द्रमा विभाजन र नयाँ पार्टीहरूको निर्माण। तर, कम्युनिस्ट पार्टी अफ नेपाल (एमाले) भने यस परिवर्तनको लहरबाट अछुतो रह्यो। यो पार्टी जडवत रूपमा उभियो, ओलीको नेतृत्वमा अझ बलियो बन्दै। प्रश्न उठ्छ: किन एमाले परिवर्तन हुन सकेन? यसको पछाडि के कारण छन्, र यसले नेपालको राजनीतिक भविष्यलाई कसरी प्रभावित गर्छ?Gen Z विद्रोहको पृष्ठभूमिमा अन्य दलहरूले आफूलाई रूपान्तरण गर्ने प्रयास गरे। नेपाली कांग्रेसले विशेष अधिवेशन मार्फत गगन थापालाई सभापतिमा निर्वाचित गरेर युवा र परिवर्तनकारी छविलाई अँगाल्यो। थापा, जो गणतन्त्र आन्दोलनका उत्पादन हुन्, पार्टीको पुरानो नेतृत्वलाई चुनौती दिँदै सुधारको बाटोमा लागे। माओवादी केन्द्रमा पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ को नेतृत्वमा विभाजन भयो, नयाँ पार्टीहरू बने र युवा नेताहरूले आफूलाई पुनर्स्थापित गर्ने अवसर पाए। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) जस्ता नयाँ शक्तिहरूले पनि विद्रोहको ऊर्जालाई ग्रहण गरे, जसमा काठमाडौंका मेयर बालेन शाह जस्ता युवा व्यक्तित्वहरू सामेल भए। यी परिवर्तनहरूले देखाउँछन् कि विद्रोहले दलहरूलाई युवा असन्तुष्टि र सुशासनको मागलाई सम्बोधन गर्न बाध्य बनायो। तर, एमालेमा यस्तो कुनै हलचल देखिएन। पार्टी ओलीको व्यक्तिगत छविमा केन्द्रित रह्यो, र उनकै पक्षमा एकजुट भयो। यसको मुख्य कारण ओलीको करिश्मा नेतृत्व नभएर उनी केन्द्रित पार्टीको आन्तरिक संरचना हो। ओलीले राष्ट्रवाद र स्थिरताको नारालाई आफ्नो हतियार बनाएका छन्, जसले पार्टीका युवा र पुराना कार्यकर्तालाई एकबद्ध राखेको छ। विद्रोहपछि पनि ओलीले पार्टीको सामान्य सम्मेलनलाई एक वर्ष अघि सारेर आफ्नो पकड मजबुत बनाए, तर यसमा कुनै सार्थक परिवर्तन भएन—न त नेतृत्वमा नयाँ अनुहार आए, न त नीतिमा कुनै क्रान्तिकारी सुधार।एमालेका युवा नेताहरू किन परिवर्तनको लागि जुरमुराएनन्? यो प्रश्नले पार्टीको आन्तरिक गतिशीलतालाई उजागर गर्छ। योगेश भट्टराई जस्ता युवा नेताहरूले विद्रोहपछि परिवर्तनको प्रयास गरेको दाबी गरेका छन्। भट्टराईले सार्वजनिक रूपमा भनेका छन् कि एमालेले पनि ‘अलिअलि परिवर्तन’ गरेको छ, तर गगन थापा जस्ता कांग्रेसका युवाहरूले ठूलो प्रयास गरेर सफलता पाए। यो भनाइले एमालेमा परिवर्तनको कमी स्वीकार गर्छ, तर यसलाई औचित्यपूर्ण ठान्छ। वास्तवमा एमालेका युवाहरू परिवर्तनको लागि जुरमुराएर आउन सकेनन् किनकि पार्टीको संरचना यथास्थितिवादी छ। ईश्वर पोखरेल जस्ता पुराना नेताहरूको टिमले ओलीलाई घेरेको त छ तर यसले युवाहरूलाई सीमित अवसर दिन्छ। पार्टीमा ‘एतिहासिकतावादी’ शक्तिको संरक्षण गरिएको छ, ओलीलाई नै ‘राष्ट्रिय नायक’ को रूपमा प्रस्तुत गरेर। युवाहरूले ओलीलाई संरक्षण गर्नुको कारण पार्टीको वैचारिक आधार र व्यक्तिगत लाभ हो। एमालेका युवा नेताहरू ओलीको छायामा बसेर आफ्नो राजनीतिक भविष्य सुरक्षित देख्छन् किनकि ओलीको राष्ट्रवादी छविले मतदातालाई आकर्षित गर्छ भन्ने सोच गढेको देखिन्छ। यसमा क्रान्तिकारी युवा नेतृत्वको कमी पनि छ—कांग्रेसमा गगन थापा जस्ता परिवर्तनकारी व्यक्तित्वहरूले युवा ऊर्जालाई संगठित गरे, तर एमालेमा यस्तो कुनै ‘गगन र विश्व’ छैन। परिणामस्वरूप, पार्टी यथास्थितिवादी बन्दै गयो, जसले विद्रोहको गुन्जाइसलाई सुन्न सकेन।अब, आगामी निर्वाचनको सन्दर्भमा कांग्रेसबाट गगन थापालाई प्रधानमन्त्रीको रूपमा अघि सार्ने र रास्वपाबाट बालेन शाहलाई प्रधानमन्त्री बनाउने कुरा जनताको आकर्षण कस्तो हुन सक्छ? यो नेपालको राजनीतिक भविष्यको लागि महत्वपूर्ण प्रश्न हो। गगन थापा सुधारवादी छविका साथ उभिएका छन्—उनको नेतृत्वले कांग्रेसलाई युवा-केन्द्रित र सुशासनमुखी बनाएको छ। यदि थापालाई PM बनाइयो भने जनताको आकर्षण बढ्न सक्छ, विशेष गरी Gen Z र मध्यम वर्गमा। उनको अनुभव र नीतिगत स्पष्टताले स्थिरता र परिवर्तनको सन्तुलन दिन सक्छ, जसले देशलाई विद्रोहपछिको अस्थिरताबाट उकास्न मद्दत गर्छ। अर्कोतर्फ, बालेन शाह ‘विद्रोही’ छविका साथ उभिएका छन्—काठमाडौं मेयरको रूपमा उनले गरेको कामले युवा र शहरी मतदातालाई आकर्षित गरेको छ। रास्वपाले उनलाई PM candidate बनाएर नयाँ ऊर्जा दिन खोजेको छ, जसले जनतामा आशाको किरण जगाउन सक्छ। तर, दुवैमा चुनौती छन्: थापाको लागि पार्टीको पुरानो छवि मेटाउनु र बालेनको लागि राष्ट्रिय स्तरको अनुभवको कमी। जनताको आकर्षण परिवर्तनकामी हुनेछ—जसले विद्रोहको मागलाई सम्बोधन गर्छ, ऊ नै बढी लोकप्रिय हुन सक्छ।यस सन्दर्भमा बालेन शाहले केपी ओलीको निर्वाचन क्षेत्र झापा-५ बाट चुनाव लड्ने चर्चा प्रत्युत्पादक लाग्न सक्छ। यो क्षेत्र UML को गढ हो जहाँ ओलीको व्यक्तिगत प्रभाव बलियो छ। बालेनको यो कदमले उनको ‘साहस’ देखाउँछ, तर यसले उनको सफलतामा बाधा पुर्याउन सक्छ। UML ले तल्लो तहसम्म—वडा र टोल समितिसम्म—संगठन बनाएको छ, जसले मतदातालाई परम्परागत रूपमा बाँधेको छ। यदि बालेन हार्छन् भने, यो उनको राष्ट्रिय महत्वाकांक्षामा ठूलो धक्का हुन सक्छ—जनताले उनलाई ‘सेलिब्रिटी उम्मेदवार’ ठानेर अस्वीकार गर्न सक्छन्। तर, यदि उनले सर्वेक्षण गरेर जित्ने विश्वास गरेका छन् भने, यो रणनीतिक हुन सक्छ। Gen Z विद्रोहपछि युवा शक्तिले बालेनलाई समर्थन दिन सक्छ, जसले UML को संरचनालाई चुनौती दिन सक्छ। यसले एमालेलाई बचाउन सक्छ कि सक्दैन? UML को संगठन मजबूत छ, तर युवा ऊर्जाले यसलाई कमजोर बनाउन सक्छ। यदि बालेन जित्छन् भने, यो परिवर्तनको जित हुनेछ; यदि हार्छन् भने, UML ले आफ्नो पकड कायम राख्न सक्छ। कतिपयले यो कदमलाई ‘उल्टो सोच’ ठान्छन्—अरू क्षेत्रबाट हार्नुभन्दा ओलीको क्षेत्रबाट हारेर इज्जत जोगाउने। तर, वास्तवमा यो जित्ने सम्भावना उत्तिकै छ, किनकि विद्रोहपछि जनमत परिवर्तनकामी छ।यदि बालेनलाई हराएर ओलीले नै जिते र UML ले देशभरि सबैभन्दा बढी भोट पायो भने यो जनताले ओलीलाई अनुमोदन गरेको मानिन्छ कि नेपाली समाज परिवर्तनकामी छैन भन्ने प्रमाण? यो दोहोरो अर्थको कुरा हो। ओलीको जितले उनको राष्ट्रवादी छवि र पार्टीको संगठनलाई जनताको समर्थन देखाउँछ, तर यसलाई समाज परिवर्तन नचाहेको ठान्नु गलत हुन्छ। Gen Z विद्रोहले देखायो कि जनता परिवर्तन चाहन्छन्, तर स्थानीय कारकहरू—जस्तै विकास, रोजगारी र व्यक्तिगत प्रभाव—ले मत प्रभावित गर्छ। ओलीको जितले यथास्थितिवादलाई मजबुत बनाउन सक्छ, तर यसले विद्रोहको असन्तुष्टिलाई दबाउँदैन। बरु, यो संक्रमणकालीन समय हो, जसले नेपाललाई नयाँ दिशा दिन सक्छ।अन्त्यमा, Gen Z विद्रोहले नेपालको राजनीतिलाई परिवर्तनको बाटोमा धकेलेको छ तर एमाले जस्ता दलहरूको यथास्थितिवादले चुनौती थपेको छ। गगन थापा र बालेन शाह जस्ता युवा नेताहरूले आशा जगाएका छन् तर सफलता जनताको हातमा छ। यो समयले देखाउँछ कि नेपाल परिवर्तनकामी छ तर परिवर्तनको गति कत्तिको द्रुत हुन्छ—यो निर्वाचनले निर्धारण गर्नेछ।यदि केपी ओली नै जित्छन् भने पनि त्यसलाई जनताले “ओलीलाई अनुमोदन” गरेको मात्र भन्न मिल्दैन। त्यो परिणामले नेपाली समाज परिवर्तनकामी छैन भन्ने होइन, बरु परिवर्तनकामी शक्तिहरू अझै संगठित हुन सकेका छैनन् भन्ने संकेत दिन्छ। यो चुनाव जे भए पनि एउटा कुरा स्पष्ट हुनेछ—नेपाल अब केवल पार्टी होइन, विचार र पुस्ताबीचको प्रतिस्पर्धातर्फ प्रवेश गरिसकेको छ।