0 Comments 
धनी बन्न चाहनु हुन्छ भने पहिला म धनी बन्छु भनेर किन सोच्नु पर्छ ? किन धनबारे पढ्नुपर्छ ?
जुन चीज हामी बनाउँछौं त्यो हाम्रो हो । हरेक राम्रो वस्तुलाई प्रकृतिले सिंगमरमर जसरी ताला लगाएर राखेको हुन्छ । केवल परिश्रमले मात्र त्यो ताला खोल्न सक्छ ।
ठूलोपनाको समस्त विशेषता परिश्रमले आउँछ । सभ्यता यसैको देन हो । – स्माइल्स
शाश्वत सत्तालाई ल्याउनको लागि कति वर्ष चाहिन्छ यसको गणना परिश्रमी मानिसले गर्दैनन् ।
– प्रेसिडेंट इलियट
काम जति नै बिस्तारै गर कसैको भलाइको लागि गर ! पूmल जस्तो स्तरको भए पनि पूmल फुलाउने सामर्थ गर ! मेहनत जस्तो भए पनि सधैं शुभ र पवित्र हुन्छ । तिम्रो ठूलो ठूलो काम नै ईश्वरको दरबारमा तिम्रो प्रार्थना हुनेछ ।– श्रीमती ओसगुडधन कमाउने मूूल मन्त्र
संसारमा घर बनाउने अपरिमित साधनहरु छन् । यति छन् कि मानिसले एउटा घर सजिलै प्राप्त गर्न सक्छ तर आप्mनो अकर्मण्यताको कारण परिस्थितिसँग सम्झौता गर्नाले मानिससँग एउटा घर पनि हुँदैन । कर्मको विचारधारा, निरन्तर कर्मको प्रेरणा, निरन्तरता तथा पुनः प्रयत्न गरेर कुनै पनि पदार्थ प्राप्त गर्न असम्भव हँुदैन । जुन काम एउटा मानिसले गर्न सक्छ त्यो काम अरु मानिसले पनि गर्न सक्छन् । हामी आप्mनो मनलाई दबाएर राख्यौं, आत्मविश्वासलाई दुर्बल राख्यौं, आकांक्षालाई सानो र तुच्छ ठान्यांै भने हामीले आपूmलाई अपार धनसम्पदाबाट अलग्याउनेछौं र अझ पर पु¥याउनेछौं । अपार धनसम्पदाको नियम त्यस्तै प्रकारले निर्दिष्ट छ जसरी गणितको नियम हुन्छ । यदि हामी अपार धन सम्पत्तिको नियमको पालना गर्छौं भने तब त्यो विशाल श्रोत हामीतिर प्रवाहित हुन थाल्छ ।
जसको मनको एउटा कुनामा सन्देह चिन्ता र भय लुकेको हुन्छ उनीहरुले सफलता प्राप्त गर्न असंभव हुन्छ । उनीहरु आप्mनो सम्पन्नताको ढोका नै बन्द गर्न पुग्छन् । दबिएको, दीन–हीन, भयभीत, शंकालु र निराशावादी मनले कहिल्यै पनि अपार धनसम्पदा प्राप्त गर्न सक्दैन । उसले कुनै पनि महान् कुरा प्राप्त गर्न सक्दैन । हुन्छ र हँुदैनमा एउटा बाटो रोज्नुस् । अनि फैसला गर्नुस् कि हुँदैनको बाटोलाई कहिल्यै स्वीकार गर्दिन भनेर । त्यसपछि तपार्इंको अगाडि पूर्तिका सबै ढोका खुल्दै जानेछन् । जुन मन डराउँछ, शंका गर्छ, त्यसले आप्mनो शक्तिलाई क्षीण गर्छ, त्यो रचनात्मक हुनै सक्दैन, त्यसले धन र समृद्धिको विरोध गर्छ, धन र समृद्धिलाई टाढै राख्छ अनि त्यसैले धनसम्पत्ति कसरी आपूmतिर आकर्षित गर्न सक्छ ?
यसमा कुनै शंका छैन कि मानिस अवसर, धनसम्पत्ति र अपार भौतिक सुविधालाई आपूmबाट टाढा राख्न चाहँदैन । तर जबसम्म मानिसले म सम्पत्ति कमाउन नसक्ने पो हुँ कि, म सधैं गरीब नै रहने पो हुँ कि भनेर आप्mनो मनलाई सन्देहले भरेर राख्छ तबसम्म उसले अवसरको लाभ उठाउन सक्दैन । धन–सम्पत्ति पाउनको लागि सही प्रयत्न गर्नुपर्छ । अपार सुख सुविधा पाउने सपना देख्नुपर्छ । मानिसलाई जब आपूmमाथि भरोसा हुन्छ, उसको मनमा दृढ आत्मविश्वासको भावना उत्पन्न हुन्छ तब उसले अथक प्रयत्न गर्छ र परिणाम यो हुन्छ कि ऊ अपार धन–सम्पदाको मालिक हुन पुग्छ । शंका र डरले नै मानिसलाई कंगाल बनाएर राख्छ ।
यदि मनलाई धन सम्पदाबाट टाढा राखिएको छ, मैले अपार धनी बन्नु छ भन्ने मनमा विचार नै छैन भने तब मन जति नै शक्तिशाली र सामथ्र्यवान भए पनि उसले कहिल्यै धन–सम्पत्ति प्राप्त गर्न सक्दैन । यदि कसैलाई धनी बन्नु छ भने म जसरी पनि धनी बन्छु भन्ने विचार उसको मनमा दरिलो गरेर रहनुपर्छ । तपाईंंलाई धनी बन्नु छ भने पहिलो शर्त यो हुन्छ कि तपाईंं सोच्नुहोस्, हरबखत सोच्नुस् कि मैले जसरी पनि धनी हुनु छ ।
हामी आफैंले जीवनलाई कुल्चेका छौं । हामीले विश्वको सबैभन्दा महान् शक्तिसँग आप्mनो सम्बन्ध तोडेर आफैंलाई तुच्छ बनाएका छांै । त्यसैले अक्षय स्रोतसँग हाम्रो सम्बन्ध विच्छेद भएको हो । जब मानिसको मनमा आत्मविश्वासको यस्तो भावना जागृत हुन्छ, “म त्यो विराट एवं दिव्य–शक्तिको एउटा अहं हिस्सा हँु” तब उसको सबै स्थिति बदलिन्छ । हाम्रो सबै सीमितता आप्mनै विचारको कारणले गर्दा हुन्छ । हामी थोरै माग्छौं, त्यसैले हामीले थोरै मात्र पाउँछौं । हामी थोरैको लागि कोसिस गरिरहेका हुन्छौं भने धेरै कसरी प्राप्त गर्न सक्छांै ? जब हामी हाम्रा पूर्खाबाट प्राप्त गरेको भण्डारबाट धेरै झिक्न डराउँछांैै जब हामी आप्mनो अधिकार आफैं त्याग्छांै तब हामी धेरै धन कसरी प्राप्त गर्न सक्छौं ? बाधक विचार नै हाम्रो प्रगतिमा बाधक बनिरहेको हुन्छ । हाम्रो विचार नै हाम्रो प्रगतिको रोकावट हो । हाम्रो मानसिक संकीर्णताले नै हाम्रो पूर्ण विकास हुन दिंदैन । हाम्रो अज्ञानताले नै शक्तिको अथाह श्रोतसँग हामीलाई अलग गरिदिन्छ । यसै कारणले कुबेरको अक्षय भण्डार, विपुलताको त्यो विशाल स्रोत, हीराको भण्डार हाम्रोलागि कथा हुनेछ । हामी चिन्ताग्रस्त र विवश नै भइरहनेछांै ।
उठ, शंका, भय र चिन्तालाई मनबाट झिकेर प्mयाँक । मनबाट यस्तो विचार निकालिदेऊ कि धनी र सम्पन्न बन्नु उत्तम अवसर प्राप्त गर्नेहरुको लागि मात्र हो । जसको धेरै योग्यता छ र जसको ठूलो भाग्य छ, उसले मात्र सम्पत्ति कमाउन सक्छ, यो विचार मिथ्या छ र दोषपूर्ण छ ।
जुन मानिस आप्mनो विचार र कर्मलाई विपुल साधनामा लगाउँछ, असीमित प्रयत्न र कोसिस गर्छ, उसले असीमित धन–सम्पत्ति प्राप्त गर्नसक्छ । जाँतोमा जति गहँु हालिन्छ त्यति नै पिठो निस्किन्छ । यदि तपाईंंले आत्मविश्वासका साथ आप्mनो विचार, कोसिस र प्रयत्नलाई अपार धन प्राप्तिमा लगाउनु भयो भने विश्वास राख्नुस् तपाईंंले छिटै नै सफलता प्राप्त गर्नु हुनेछ ।
साधारण बन्न अस्वीकार गर्नु, मामूली बन्दै नबन्नु, मध्यम बन्ने कुरामा विरोध गर्नु । यसको सबैभन्दा ठूलो उपाय यो हो कि आप्mनो सानोभन्दा सानो कामलाई यति खुबीले गर्नुस् त्यो गौरवपूर्ण र महान् कार्य बनोस् ।
म एउटी महिलालाई चिन्छु जो आप्mनो वरिपरिको सबै वातावरणको बारेमा ज्ञान राख्छिन्, उनी त्यसको बारेमा तर्कपूर्ण अध्ययन गरिरहेकी हुन्छिन् । उनको जीवनप्रतिको दृष्टिकोण धेरै राम्रो छ । उनी जे विषयको बारेमा पनि गौरवपूर्ण जानकारी राख्छिन् । उनीसँग कुरा गर्न यति आनन्द आउँछ कि कुरा गर्ने मानिस नै आफैंलाई गौरवान्वित सम्झन थाल्नेछ । ती महिलाको आकार–प्रकार, भेश–भुषा, व्यवहार, कुराकानी या घरबारमा केही पनि साधारण छैन । उनका प्रत्येक वस्तु असाधारण प्रतीत हुन्छन् । मामुली वस्तुलाई उनी यसरी सजाउँछिन् कि प्रत्येक काम कलाको एउटा नमुना बन्छ । त्यसैले उनको प्रत्येक काम महान् र गौरवपूर्ण बन्छ । कुनै चिन्ता र पीर नगरी उनको आवश्यकताको सामान उनको घरमा पुग्छ, किनकि उनी सबैसँग प्रेम गर्छिन् र सबै मानिस उनीसँग । उनी कसैसँग द्वेषको भावना राख्दिनन् र उनको स्वभाव पनि यति मधुर र कोमल छ, जस्तो बिहानको घाम ! ती महिलाको जीवनमा कुनै कमी छैन । कुनै अभाव छैन, कसैले दिक्क पार्दैन, डर कसैको छैन, चिन्ता छैन र कुनै शंका पनि छैन । ती महिला धनी छिन्, अपार धन सम्पदाको मालिक्नी छिन् । धन र इज्जत उनीसँग असीमित आउँछ । उनको कुरा सुनेर मानिसमा समृद्धिको भावना जागृत हुन्छ ।
कुनै मानिस यस्ता पनि हुन्छ चाहे जति नै धनी किन नहुन्, कहिल्यै विशाल धन र समृद्धिको अनुकूल हृदयता प्रकट गर्दैनन् । उनीहरुको मन राम्रो हुँदैन । उनीहरु लोभी र अँध्यारो भएर बस्छन्, किनकि उनीहरुको बानी भोको मानिसको जस्तो, भीख माग्नेको जस्तो संकुचित र संकीर्ण हुन्छ । लालच तथा स्वार्थी भावनाले उनीहरुको हृदयको सम्पूर्ण रसलाई सुकाइदिएको हुन्छ । उनीहरु बाँझो पृथ्वी जस्तै हुन्छन् जहाँ अन्न फल्न सक्दैन ।
हामीले आप्mनो मनमा धेरै धन कमाउने विचार ल्याउनुपर्छ या धन प्राप्त गर्न सक्छु भनेर निश्चय गर्नुपर्छ । यसपछि मात्र हामी जीवनमा धन प्राप्त गर्न सक्छौं । जब हामी आप्mनो विचारलाई कार्यान्वित गर्छौं तब फल प्राप्त गर्छौं । यदि हामीले विचारको बीउ रोपेनौं भने धनको फल नै कहाँ लाग्छ र ? यदि हामी गरिबीको विचारले आप्mनो मन ग्रस्त राख्छौं, यदि हामी कमी र अभावको भावनाले घेरिएर रहन्छौं तब हामी विशाल धनसम्पदालाई कसरी हासिल गर्न सक्छौं ? यदि हामीलाई विशाल धनसम्पदाको बाटोमा हिंड्नु छ भने हामीले त्यसको बारेमा विचार गर्नु पर्ने हुन्छ, हामीले त्यो बाटोमा हिंड्न थाल्नु पर्ने हुन्छ ।
यो सत्यलाई हामी कहिले बुझ्न सक्छौं कि हामीलाई जे कुराको आवश्यकता छ त्यो बाहिर नखोजौं ? सबै प्रकारको अन्त्यहीन पूर्तिको अपार र अथाह सम्पदा हामीभित्र नै हाम्रो अन्तस्करणमा छ हामीलाई कहिले ज्ञान प्राप्त हुने हो त्यसको ? जब हामीलाई यो ज्ञान हुन्छ तब हामीमा कुनै कमी हुनेछैन तब हामीलाई कुनै अभावले सताउनेछैन ।
त्यो दिव्य स्रोत जसले हाम्रो प्यास बुझाउनेछ, हाम्रै अन्तष्करणमा नै छ । हाम्रो काम यति नै हो कि त्यो अथाह स्रोत जसको कुनै अन्त्य छैन त्यसलाई जोडिदिऊँ । हामी त्यो स्रोतसँग टाढा रहेर आप्mनो अभावको पूर्ति गर्न चाहन्छांै तर यो काम कसरी हुनसक्छ ?
जुन मानिसको मनमा शंका हँुदैन संशय हुँदैन, भ्रम हुँदैन, जसको विश्वास पक्का छ, ढलमलाएको छैन, जसलाई आप्mनो प्रयत्नमा पूर्णविश्वास हुन्छ । ऊ आप्mनो कामलाई क्रियान्वित नगरीकन रहनै सक्दैन ।
भन्नुको मतलब हो, हामी जीवनमा जुन कुरामाथि मनलाई एकाग्र गर्छौं त्यसैलाई प्राप्त गर्दछौं । हामी जुन काम गर्छौं हाम्रो स्थिति, दशा, परिस्थिति, हालत र भाग्य त्यहीअनुसार निर्माण हुन्छ । हामी जीवनको सबै शक्तिलाई जुन लक्ष्यको लागि केन्द्रित गर्छौं त्यही लक्ष्यलाई प्राप्त गर्नको लागि हामी निरन्तर लागिरहेका हुन्छौं । यदि हामी आप्mनो मनलाई निर्धनतामा केन्द्रित गर्छाैं भने, यदि हामी आप्mनो विचारलाई आप्mनो अयोग्यतामा नै कायम राख्छौं भने हामी धनसम्पदाको प्रवाहलाई आपूmसम्म आइपुग्न बाट नै रोकिदिन्छौं । यसको उल्टो हामी आप्mनो विचारलाई अपार धनसम्पदामा केन्द्रित गर्छौं भने हामीले त्यसैलाई प्राप्त गर्नेछौं । हाम्रो यो विश्वास छ कि संसारका सबै सुख सुविधा हाम्रोलागि बनेका हुन्, तिनीहरुलाई प्राप्त गर्नु हाम्रो जन्मसिद्ध अधिकार हो । त्यो प्राप्त गर्ने हामीलाई पूरा हक छ । हामी स्वस्थ भएर प्रसन्नतापूर्वक धन प्राप्त गर्नको लागि आपूm पूरा योग्य व्यक्ति छु भन्ने विचार मनमा ल्याउँछौं भने हामी त्यसलाई प्राप्त गरेरै छोड्छौं । यो कुरा साँचो मान्नुस् संसारको कुनै शक्ति तपाईंंको बाटोमा बाधक बन्ने छैन । बाधाहरु आउनेछन् तर तपाईंंको कोसिस बलवान देखेर बाधाहरु हट्नेछन् । पहाड जस्तो अड्चनले पनि तपाईंंको बाटो छोड्दिनेछ । तब हाम्रो उपलब्धि हाम्रो विचारभन्दा पनि बढी हुनेछ जस्तो कि एउटा घर आप्mनो मोडलको कारणले महान्, विशाल र सुन्दर हुन्छ । हाम्रो मानसिक स्थिति, हाम्रो एकाग्रता र हाम्रो कार्य शक्तिको अनन्त निर्णय गर्ने शक्तिले हाम्रो भाग्यको निर्णय गर्नेछ ।
यस्ता मानिस पनि छन् जो जीवनभर खुसी हुने कामना गर्छन् तर यसको विपरीत आप्mनो मनलाई एकाकीपनातिर केन्द्रित गर्दै गइरहेका छन् । उनीहरु सोच्छन् कि यो संसारमा उनीहरुको कोही साथी छैनन् । उनीहरु दुर्भाग्यको चिन्ताले नै व्याकुल भइरहेका हुन्छन् । तपाईंं यस्तो मनोविकृतिमा परिवर्तन नल्याइकन आप्mनो जीवनस्तर बदल्न सक्नुहुन्न । मनोवृतिमा परिवर्तन नगरी तपाईं आप्mनो वरिपरिको वातावरणमा परिवर्तन ल्याउन सक्नुहुन्न र यो बिना तपाईं आप्mनो आर्थिक स्थिति बदल्न सक्नुहुन्न ।
मनलाई माथि उठाउनु । त्यसलाई उदार विशाल र विचार सम्पन्न बनाउनु । त्यसको रचनात्मक शक्तिलाई जगाएर काममा प्रवृत गर्नु । उदार, दानी, सात्विक, प्रसन्नचित्त र उदात्त व्यक्तिलाई नै लक्ष्मीले स्वीकार गर्छिन् । उनले चिन्तित, फोहोरी, अनुदार मानिसको साथ छोडिदिन्छिन् । यदि यस्ता मानिससँग रह्यो भने उसलाई पनि सुख हुँदैन ।
अपार धनसम्पदा यदि तपाईंसँग छ भने तपार्इंको दरिद्रता रहने छैन, नराम्रो रहने छैन किनकि भोको मानिसले जस्तोसुकै पाप पनि गर्न सक्छ ! जब तपाईंको लागि सम्पूर्ण संसार आप्mनै हुन्छ तब तपाईं जहाँ पनि स्वतन्त्र रुपले जान सक्नुहुन्छ । यदि सबै मानिस दीन–हीन, दरिद्र, अभावग्रस्त र दुःखी भएका भए ईश्वरको सृष्टि रचनाको योजना नै व्यर्थ हुने थियो । दीनता, हीनता, दरिद्रता र अभावलाई हटाउनुस्, दुःखको कारणलाई पनि टाढा भगाउनुस् तब तपाईं आप्mनो भलो मात्र नगर्नुस् अरुको सहायता गर्ने उदारता एवं सामथ्र्य आफैंमा आउनेछ ।
निर्धनताको विचार त्याग्नुहोस्
मानिसको जीवनको सबैभन्दा ठूलो अभिशाप गरिबी हो ।
जो गरिब छ ऊ यसकारणले गरिब छ कि उसको विचार नै गरिब छ । मनमा यदि गरिबी छ भने तपाईं कसरी धनी बन्न सक्नुहुनेछ ? गरिबीको विचारले यदि तपाईंको मनमा घर बनाएको छ भने तपाईं आप्mनो अवस्था बदल्नलाई कसरी काम गर्न सक्नुहुन्छ र ?
वस्तुतः गरिबी मानिसको स्वभाविक अवस्था होइन । मानवको रचना विवश, गरिब र शक्तिहीन हुनको लागि भएको होइन । अलिकति सोच्नुस्, के भगवान्ले आप्mनो सबैभन्दा सर्वोत्तम रचना मानिसलाई गरिबी र बाध्यतामा जीवन बिताउनको लागि गरेका हुन् र ? मानिसमा केही महान् शक्ति छ केही दिव्यता छ । ऊ जस्तो चाहन्छ त्यस्तो बन्न सक्छ । मात्र दरिद्रताको दासतालाई स्वीकार गरेर गरिब र कंगाल बनिरहेको छ । यदि ऊ गरिब हुनको लागि अस्वीकार गरोस्, आप्mनो विचारमा हलचल मच्चाएर आप्mनै स्थितिमा रहनलाई इन्कार गरोस्, आप्mनो स्थितिलाई बदल्ने प्रण गरोस् र जीवन जीउने प्रयत्नमा जुटोस् तब ऊ के गर्न सक्दैन ?
जुन मानिसले आपूmलाई पिछडिएको, दीनहीन, बाधाग्रस्त, अभागी र सदाको लागि अर्काको भरमा बाँच्ने ठान्छ उसले कहिल्यै आप्mनो दरिद्रता हटाउन सक्दैन । आपूmलाई चिन्नुस्, आप्mनो शक्तिलाई चिन्नुस्, उठ्नुस् र परिस्थितिलाई बदल्ने दृढ संकल्प गर्नुस् ।
जबसम्म तपाईंलाई दुई छाक टार्ने चिन्ता हुन्छ तबसम्म तपाईं स्वतन्त्र कसरी हुन सक्नुहुन्छ ? तबसम्म तपाईं कुनै ठूलो काम कसरी गर्न सक्नुहुन्छ ? कसरी आप्mनो व्यक्तिगत मनले अरुलाई प्रभावित गर्न सक्नुहुन्छ ? जब तपाईं कुनै राम्रो ठाउँमा बस्न सक्नुहुन्न, राम्रो लुगा लगाउन सक्नुहुन्न, स्वस्थ बस्न सक्नुहुन्न तब अरु मानिस तपाईंको कुरा मान्न कसरी तयार हुन सक्छन् ?
अत्यन्तै निर्धनताको कारण मानिस तुच्छ, हीनभावले ग्रस्त, कमजोर र इच्छाहरुलाई मार्ने बन्न पुग्छ । गरिबी एउटा श्राप हो जसले यो श्रापलाई स्वीकार गर्छ र यसको विरोध गर्दैन भने उसको लागि यसको प्रतिकारको कुनै उपाय रहँदैन । उसको प्रगतिको लागि आशा गर्न सकिदैन कि उसले कुनै ठूलो काम गर्नेछ । उसको भविष्यको बारेमा यो भन्न सकिन्छ कि त्यो अन्धकारमय छ । दरिद्रता प्रेमको नाशक हो । दुई जना मध्ये एकआपसमा धेरै प्रेम छ भने पनि पैसाको दुःखको कारण एक अर्काको दुश्मन हुन्छन् किनकि निर्धनताले मानिसको हृदयको कोमल र उत्तम भावनाको हत्या गरिदिन्छ । भोको मानिस जस्तो पाप गर्न पनि तयार हुन्छ ।
सीमान्त निर्धनतामा कुनै पनि मानिस साँचो मानिस हुनसक्दैन, कुनै पनि नारी सत्य नारी हुन सक्दिन । पैसा–पैसाको लागि लड्ने, झगडा गर्ने मानिसमा उत्तम गुणको लागि स्थान नै कहाँ हुन्छ र ? किनकि निर्धनताको कारण व्यक्ति चिन्तित व्याकुल, डराएको र दीनहीन हुन्छ । ऊ दश रुपैयाँको काम एक रुपैयाँमा गर्न तयार हुन्छ । यसैकारण उसको दरिद्रता र बाध्यता अझ बढ्दै जान्छ । दरिद्रताको कारण मानिस निर्लज्ज हुन्छ, निर्लज्ज हुँदा उसको तेजस्वीता नष्ट हुन्छ, तेजस्वीता कम हुनाको कारण उसको धन कमाउने शक्ति अरु कम हुन्छ । गरिबीको दुःखदायी, प्रभाव सबैतिर देख्न सकिन्छ । हरेक दिन मानिसको आवश्यकताले उसलाई काम गर्नको लागि प्रेरणा दिन्छ । जो मानिस आप्mनो आवश्यकता नै पूरा गर्न सक्दैन उसले देश, परिवार र संसारको के उपकार गर्न सक्छ ?
निर्धनताको कारण मानिस समयभन्दा पहिल्यै बूढो देखिन थाल्छ । उसको अनुहारको सबै शोभा र सुन्दरता नष्ट भएर जान्छ । गरिबीको कारण युवक, युवक रहदैन, युवती, युवती रहन्न, बालक बालक हुँदैन । गरिबीले उनीहरुको अनुहारलाई पिसेर, कुल्चेर दीनहीन बनाइदिन्छ । गरिबीको कारण मानिसको ठूलो आकांक्षा नष्ट भएर जान्छ र ऊ तुच्छ, हीन दुःखी बनेर नै बसिरहेको हुन्छ ।
गरिबी अभिशाप हो र जसले यसको प्रसंसा गर्छन् उनीहरुले वास्तवमै भूल गरिरहेका हुन्छन् । प्रत्येक युवकको हृदयमा यस्तो भाव भरिएको हुनुपर्छ कि उसले गरिबीलाई भयंकर सम्झोस्, गरिबीलाई लाजमर्दो सम्झोस् । जब दरिद्रता हटाउन सकिन्छ तब यसलाई किन सहने ? यसद्वारा हुने कष्टलाई, कटुतालाई, कष्टदायक प्रभावलाई किन सहने ?
जो मानिस रोगी छन्, अपांग छन्, विकलांग छन्, त्यो उनीहरुको बाध्यता हो । उनीहरु माथि गरिबी वर्षेर आउँछ, त्यसैले उनीहरुको गरिबीमा गौरवहीनताको कुनै कुरा छैन तर आश्चर्य त तिनीहरु माथि हुन्छ जो तन–मनले पूर्णरुपमा स्वस्थ भएर पनि गरिबीको अत्याचार सहन्छन् ।
सबै अंग ठीक हुँदाहँुदै पनि यदि हामी आप्mनो गरिबी हटाउने प्रयत्न गर्दैनौं भने यो वास्तवमा नै गौरवहीनता तथा लाजमर्दो कुरा हो ।
जुन मानिसमा निर्धनता हटाउने सामथ्र्य छ ऊ यदि निर्धन छ भने यसको कारण ऊ आफैं हो । निर्धनताले प्रायः मानिसको निकम्मापनलाई देखाउँछ । कतिपय मानिस भन्छन्, “हामी निर्धन परिवारमा जन्मिएका थियौं, हामी के गर्न सक्छौं र ?” तर म भन्छु, “तपाईंहरु अनपढ नै जन्मिनु भएको थियो । जब जन्मिनु भएको थियो, त्यतिबेला हिंड्न पनि आँउदैनथ्यो । पूर्खाले दिएको निर्धनतामा तपाईं टाँसिनु भएको छ तर तपाईं आप्mनो बाल्यकालको कमजोरीबाट चेपिएको त हुनुहुन्न जब कि कुनै बेला तपाईं घँुडाले टेकेर आँगनमा घिस्रिनुहुन्थ्यो ।” यदि तपाईंको विचार ठूलो छ, तपाईंको संकल्प दृढ छ, महत्वकांक्षा महान् छ, प्रयत्न साँचो छ भने तपाईं यिनीहरुको प्रेरणा लिएर उठ्नुहोस्, अगाडि बढ्नुहोस्, संसार तपाईंको नै हो । यदि तपाईंको जीवन दोषपूर्ण छ, आलस्यले भरिएको छ, क्रमिक रुपमा छैन, भूल गरिरहनु हुन्छ भने तपाईं आप्mनो दरिद्रतालाई हटाउन चाहनुहुन्न ।
जब लगातार कुनै मानिस निर्धन रहन्छ तब यो कुराबाट यही प्रमाणित हुन्छ कि उसले आप्mनो स्थिति बदल्ने कोसिस गरेन किनकि प्रयत्नलाई फलसँग कहिल्यै पनि अलग गर्न सकिदैन । यदि तपाईंले कोसिस गर्नु भयो र पनि तपाईंको त्यही हालत भयो भने यसको कारण तपाईंले विचार गरेर कोसिस गर्नु भएको थिएन, ढिलासुस्तीलाई छोड्नु भएन । बिनासोचविचारको निर्णय छोड्नु भएन ।
वास्तवमा मानिस हीनभावनाको कारणले नै निर्धन रहन्छ । हीन ग्रन्थीको फरक विचारले नै उसलाई निर्धन बनाइरहेको हुन्छ । जो सधैं आपूmलाई गरीब नै भन्छ र सोच्छ ऊ कसरी धनी हुन सक्छ र ?
समृद्धताको विचारले आत्मनिर्भरता र आत्मविश्श्वासको जन्म हुन्छ । आत्मविश्वास नै हरेक प्रकारको सफलताको कारण हो । जो मानिस हरसमय आप्mनो भाग्य यस्तो भनेर धिक्कार गरेर बस्छ, उसले निर्धनतालाई स्वीकार गर्छ । त्यो निर्धनताको कारणले रोएर उसको शरीर आफैं निर्बल हुन्छ । “मनले हा¥यो भने हार हुन्छ र मनले जित्यो भने जीत ।” मानिस जस्तो सोच्छ, उस्तै बोल्छ, उस्तै काम गर्छ, जस्तो काम गर्छ, उस्तै फल मिल्छ ! त्यसैले सबैभन्दा पहिला मनबाट दरिद्रताको विचारलाई निकालेर प्mयाँक्नुस् ।
भिखारीको जस्तो विचार राख्ने मानिस भिखारी नै बन्छ । आप्mनो असफलताको कथा बारम्बार दोहो¥याउने मानिस अगाडि पनि कुनै काममा सफल हुने कोसिस नै गर्दैन ।
कुनै मानिस गरिबीको कारण सधैं बेचैन रहन्छ । त्यो बेचैनीको कारण ऊ आप्mनो मनमा नै हजारौं काल्पनिक कष्ट र संकट जन्माउँछ । वर्तमानको असहायता र भविष्यको अनिश्चितताको तरबार सधैं उसको टाउकाकोमा झुण्डिरहेको हुन्छ । यसले गर्दा मानिस आप्mनो मानसिक र शारीरिक सन्तुलन गुमाएर बस्छ ।
जब मानिसले आत्मविश्वास हराउँछ तब उसको सफलताको सारा योग्यताले झन झन उसको साथ छोड्दै जान्छन् । उसको जीवन एउटा जाँतोमा पिँधिन थाल्छ, अभावको जाँतोमा । तब उसको महत्वकांक्षा र शक्ति नष्ट हुन्छ । ऊ आप्mनो व्यक्तिगत स्वरुप, आप्mनो मुखाकृति र भेशभूषामा शोभा बनाइराख्न लापरवाह हुन्छ । ऊ काममा सावधान र सतर्क हँुदैन । ऊ आप्mनो काममा उचित नियम तथा क्रमलाई ध्यान राख्दैन । ऊ ढिलो हुन्छ, भूल गर्न थाल्छ । गल्तीको कारण उसको काम बिग्रिदै जान्छ । ऊसँग निर्धनतामाथि विजय पाउने शक्ति नै रहँदैन ।
निर्धन मानिस आप्mनो छिमेकीको जस्तो जीवनयापन गर्न सक्दैन, त्यसैले ऊ निराश र निरुत्साहित हुन्छ । तब ऊ आप्mनो योग्यताअनुसार ठीक काम गर्न योग्य हुँदैन । यसले गर्दा उसको काम पहिलाको भन्दा खराब हुन्छ । उसले पहिलाको भन्दा कम पारिश्रमिक पाउँछ । पहिलाकोभन्दा कम पारिश्रमिक पाउनुको फल यो हुन्छ कि गरिबी अझ बढ्दै जान्छ । जसमा उत्साहको कमी छ उसले कहिले पनि सही बाटोमा आप्mनो पाइला अगाडि बढाउन सक्दैन । ऊ लरखराउँदै हिंड्छ । ऊ डराउँदै अगाडि बढिरहेको हुन्छ । यस्तो मानिस कसरी विजेता हुनसक्छ ? निरुत्साहको कारण मानिस हरेक काममा शिथिल हुन्छ ऊ ठीक समयमा उचित काम गर्न सकिरहेको हुँदैन । उसको प्रगति गर्ने शक्ति कुण्ठित हुन्छ । परिस्थितिलार्ई बदल्ने क्षमता कम हुँदै जान्छ । तब उसले आप्mनो परिस्थितिसँग सम्झौता गर्छ अर्थात् गरिबीलाई चुपचाप सहन थाल्छ अनि सबै दोष भाग्यमाथि थोपर्दछ । ऊ आप्mनो परिस्थिति आपूmबाट टाढा जानुलाई नै अस्वभाविक मान्न थाल्छ ।
निर्धनता यति धेरै नराम्रो होइन जति निर्धनताको भावना हो । यो विश्वास अत्यन्तै घातक छ कि म निर्धन छु र सधैं निर्धन नै रहनेछु । म निर्धन छु भन्ने मनको विचार नै ध्वंसकारी छ जसले मानिसलाई कहिल्यै धनी बन्न सक्दिन भन्ने भावना दिएको छ । सबैभन्दा पहिला म धनी बन्न सक्दिनँ भन्ने भावनालाई मनबाट निकाल्नु पर्छ । जो मानिस निर्धनतालाई स्वीकार गर्छ ऊ योदेखि टाढा भाग्दैन र निर्धनता हटाउने कोसिस पनि गर्दैन । ऊ आप्mनो हात–खुट्टा छोडेर जे छ ठीकै छ भनेर बस्छ । ऊ आपूmमाथि आइलाग्ने भवितव्यलाई स्वीकार गर्छ । निर्धनतालाई हटाउन प्रयत्न र संघर्षको आवश्यकता हुन्छ । यसको जन्म दृढ निश्चयको कारण हुन्छ । यो दृढ निश्चय पछाडि हट्न र रोकिन जान्दैन ।
अन्धकार, निराशा, निरुत्साहनतिर हेरिरहँदा तपाईं प्रकाश, आशा र उत्साह कसरी प्राप्त गर्न सक्नुहुन्छ ? तपाईं उल्टो बाटोतिर फर्किरहनु भएको छ । जबसम्म तपाईंं आप्mनो चारैतिर गरिबीको वातावरण बनाइराख्नु हुन्छ, जबसम्म निर्धनताको विचारलाई नै समाएर बस्नुहुन्छ तबसम्म धनसम्पत्ति तपाईंसँग कसरी आउँछ ? किनकि दरिद्रताको विचारले तपाईंको शक्ति सीमित गरिदिएको छ ।
जब तपाईं भिक्षु जसरी बस्नु हुन्छ, भिक्षुको जस्तै व्यवहार गर्नु हुन्छ, भिक्षुको जस्तो कुरा गर्नुहुन्छ तब तपाईं भिक्षु बाहेक अरु के बन्न सक्नुहुन्छ ? यदि भिकारीको जस्तो कुरा गर्नु हुन्छ भने भिकारी नै हुनुहुन्छ । गरिबको जस्तो कुरा गर्नुहुन्छ भने गरिब नै हुनुहुन्छ । असफल मानिस जस्तो कुरा गर्नु हुन्छ भने असफल नै हुनुहुनेछ ।
यदि तपाईं दरिद्रतासँग भयभीत हुनुहुन्छ भने यसबाट ग्रस्त हुनुहुन्छ । यदि तपाईं यो सोचेर काम्नु हुन्छ कि बुढेसकालमा पैसाको अभावले गर्दा के दशा होला, यस्तो खालको डर र चिन्ताको कारण तपाईंको शक्ति क्षीण हुँदै जानेछ । तपाईंको साहस दुर्बल हुँदै जानेछ । तपाईंको आत्मविश्वास टुक्राटुक्रा हुनेछ । र तपाईंमा आप्mनो कठोर परिस्थितिसँग संघर्ष गर्न पहिलाको भन्दा कम सामथ्र्य रहनेछ ।
चुम्बक फलामलाई आपूmतिर तान्छ । चुम्बकले काठलाई आपूmतिर तान्न सक्दैन । आप्mनो मनलाई यस्तो चुम्बक बनाउनुस् जो धनसम्पत्ति र विशाल समृद्धिलाई आपूmतिर आकर्षित गर्न सकोस् । यसको उल्टो यदि तपाईंले आप्mनो मनलाई यस्तो चुम्बक बनाउनुभयो जसले हरसमय गरिबी, कमजोरी, असफलताको विचारलाई आपूmतिर आकर्षित गर्छ भने तपाईं आप्mनो अवस्था कसरी बदल्न सक्नुहुन्छ ?
तपाईंलाई जुन दिशामा जानुछ, त्यतै मुख फर्काउनुपर्छ उतै पाइला बढाउनुपर्छ । यदि तपाईंलाई पूर्व जानु पर्नेछ र मुख पश्चिमतिर फर्काइरहनु भएको छ भने कसरी आप्mनो गन्तव्यमा पुग्न सक्नुहुन्छ ? यस्तैगरी तपाईं आप्mनो मुख लगातार गरिबीतिर फर्काइरहनु भएको छ भने कसरी अपार सम्पत्तिसम्म तपाईं पुग्न सक्नुहुन्छ ? तब तपाईं आप्mनो लक्ष्य प्राप्त गर्नसक्छु भन्ने आशा नै कसरी राख्न सक्नुहुन्छ ?
यदि हामी आप्mनो मनमा भएको दरिद्रतामाथि विजय हासिल गर्न सक्छौं भने बाहिरी हालतमाथि विजय प्राप्त गर्नु हाम्रो लागि गाह्रो काम होइन । जब हामी आप्mनो मनको दशा बदल्छौं तब हाम्रो शरीरको अवस्था आफैं बदलिन्छ अनि फेरि घरको अवस्था बदल्नको लागि धेरै समय लाग्नेछैन ।
हामी मनमा गरिबीको विचारलाई समाएर बसेका हुन्छौं, यसले हाम्रो सम्बन्ध निर्धनताले पीडितसँग र निर्धनताको परिस्थितिसँग जोडिरहेको हुन्छ । हामी उनीहरुकै सम्पर्कमा आउँछांै जो निर्धनताको बारेमा सोच्छन्, कुरा गर्छन्, निर्धनताको जीवन नै बिताउँछन् । यस्तो सम्पर्ककै कारण हाम्रो मनोवृत्ति निर्धन नै रहन्छ । जो मानिस आप्mनो मनमा दर्दनाक कुरा सोचेर बसेको हुन्छ, जो मानिस हरक्षण आप्mनो निर्धनताको कथा भनेर बसेको हुन्छ, जो आप्mनो असफलताको कुरा गरेर बस्छ ऊ धनको विपरीत दिशामा गइरहेको हुन्छ । धन सम्पत्ति प्राप्त गर्ने, भाग्य बनाउने र प्रत्येक काममा सफल हुने आशा कसरी राख्न सक्छ ? जतातिर समृद्धिको मन्दिर छ, त्यतातिर उसले आप्mनो मुख नै फर्काएन, त्यो बाटोमा उसले आप्mनो पाइला नै अगाडि बढाएन भने ऊ कसरी समृद्धिको मन्दिरसम्म पुग्न सक्छ ?
कुबेरको अक्षय भण्डार कहाँ छ ?
तपाईंको मनमा ।
कारुँको खजाना कहाँ लुकेको छ ?
तपाईंको मनभित्र ।
सुन र रत्नको खानी कहाँ छ ?
तपाईंकै आप्mनो अन्तष्करणमा ।
आप्mनो विचारलाई बदल्नुस् । उठ्ने–बस्ने, खाने–पिउने, रहन–सहनको ढंग बदल्नुस् । गरिबीमा बस्न नमान्नुस् । आप्mनो दशा बदलेर आप्mनो भाग्य बनाउने दृढ निश्चय गर्नुस्, के गर्नु पर्नेछ यसको योजना बनाउनुस् । आप्mनो पूरै शक्ति र योजना त्यो काम सफल गर्नमा लगाउनुस् । तब संसारको कुनै शक्तिले तपाईंलाई धनी बन्नबाट रोक्न सक्दैन ।
ईश्वरको यही आज्ञा छ कि तपाईंको विचार ठूलो होस्, तपाईंको कामना श्रेष्ठ होस्, तपाईंको महत्वकांक्षा महान् होस् । भाग्य नामको कुनै शक्ति छैन जसले तपाईंलाई दरिद्र राख्न सकोस् । ईश्वरको आज्ञा पालन गर्नुस् ।
उठ्नुस्, अब ढिलो नगर्नुस् । दुनियाँ तपाईंकै हो, यसलाई आप्mनो अनुकूल बनाउनु तपाईंकै काम हो ।
धनी बन्ने बाटो
समृद्ध विचारले नै धन सम्पत्ति प्राप्त हुन्छ । यो विचार नै गलत छ कि संसारमा कुनै कुराको कमी छ । समृद्ध मानिस तिनै हुन्छन् जसलाई थाहा हुन्छ संसारमा समृद्धिको अथाह भण्डार छ । जो धन–सम्पत्तिको आशा राखेर बस्छन्, उनीहरु समृद्ध हुन्छन् । उनीहरु गरिब बन्न अस्वीकार गर्छन् । उनीहरुको आदर्श वाक्य हुन्छ, “समृद्धि” । आप्mनो यस्तो आदर्शलाई सफल बनाउनको लागि निरन्तर यो विचारलाई मनमा राखिरहेका हुन्छन् । उनीहरु निरन्तर आप्mनो मनमा यो विचारलाई समाएर राखिरहेका हुन्छन् । उनीहरु निरन्तर आप्mनो मनमा यो निरन्तर भनिरहेका हुन्छन्, “परमपिताले जे दिनुभएको छ, त्यो सब मेरो हो, त्यसमाथि मेरो अधिकार छ ।” यही विचारले उनीहरुलाई निरन्तर प्रेरित गरिरहेको हुन्छ, केही गर, केही बन ।” उनीहरु निरन्तर आप्mनो लक्ष्यलाई आप्mनो अगाडि राखेर हरेक कदम उठाइरहेका हुन्छन् । जुन प्रकारले लेन्सवाला शीशामा पर्ने किरण एउटा बिन्दुमा एकाग्र भएर यति शक्तिशाली हुन्छ कि त्यसबाट आगो उत्पन्न हुन्छ । त्यस्तै प्रकारले जो मानिस आप्mनो समस्त विचारलाई एउटै लक्ष्यमा, समपन्नतामा, एकाग्र गर्छन्, उनीहरुको विचार छरिएका हुँदैनन् । जसरी अर्जुनले चराको एउटा आँखा मात्र देख्नसक्थे त्यस्तै प्रकारले लक्ष्यवान व्यक्तिले पनि आप्mनो लक्ष्यमात्र देख्छ । त्यसैले ऊ सही निशाना लगाउन सफल हुन्छ । लक्ष्यसिद्धिको लागि मनको यस्तो एकाग्रता अत्यन्त आवश्यक वा अनिवार्य हुन्छ ।
जसको विचार यताउता छरिएर रहेको हुन्छ । ऊ व्यर्थको कोसिसमा आप्mनो समय बिताइरहेको हुन्छ । आप्mनो उद्देश्य पूरा गर्नको लागि ऊ आप्mनो सबै कोसिस लगाउँदैन, त्यसैले उसले सफलता प्राप्त गर्न सक्दैन । यदि तपाईंको अगाडि आदर्श स्पष्ट छ, त्यो हरक्षण तपाईंकै मनमा रहन्छ र तपाईं त्यसलाई पूरा गर्नको लागि नयाँभन्दा नयाँ कल्पना गरिरहनु हुन्छ भने तपाईंलाई निरन्तर त्यसमा टिकिरहने प्रेरण मिलिरहनेछ । यसै प्रेरणाबाट तपाईंमा उत्साह र साहसको संचार हुनेछ । तपाईंको कोसिस र चेष्टाले लक्ष्य तपाईंको नजिक आउन थाल्नेछ । तपाईं सजग र सतर्क भएर बुद्धिमानीपूर्ण कोसिस गर्नु हुनेछ । तपाईं आप्mनो कामलाई सजाउनको लागि केही कमी नछोड्नुस् । आज सजक भएर सफलताको लागि लाभकारी एउटा पनि अवसर छुट्ने छैन ।
यस सृष्टिको कुनै अन्त्य छैन । प्रकृतिको भण्डारमा कुनै वस्तुको कमी छैन । यो समृद्धि कुनै एउटा मानिसको पेवा होइन । यसमाथि कसैको एकाधिकार छैन । यो समस्त धन समृद्धि प्राप्त गर्नको लागि हामीमा अथाह शक्ति छ तर जब हामी ईश्वरको महान् शक्तिबाट आप्mनो शरीरसम्म नै सीमित हुन्छौं तब हामी तुच्छ, छुद्र, दीनहीन र असक्षम बन्छौं । जुन नहरको सम्बन्ध नदीसँग टुट्छ त्यसमा पानी कहाँबाट आउँछ ? सबै शक्तिमानको शक्ति महास्रोतको सम्बन्धमा जोडिनेबित्तिकै तपाईंमा महाशक्तिको प्रवाह आउँछ । जब मानिस आपूmलाई विच्छिन्न, विभक्त र अलग गर्छ तब ऊ शक्तिहीन हुन्छ । जबसम्म आपूmलाई अपार शक्तिको एउटा अंग मानेर हिंड्छ तब उसलाई निरन्तर यही अनुभव हुन्छ, “सृष्टिको सबै शक्ति मेरो आप्mनै हो ।” तब ऊ सागर जस्तो गम्भीर र पर्वत जस्तो महान् बन्छ । फेरि ऊ प्रकृतिको विरुद्ध संघर्ष गर्न एक्लो हुँदैन । ऊ असहाय र विवश हुँदैन । जो आपूmलाई सृष्टिभन्दा अभिन्न मानेर हिंड्छ भने प्रकृतिले उसलाई सहयोग गर्नेछ । यसले मानिसमा यस्तो आत्मविश्वास उत्पन्न हुन्छ कि ऊ अथाह धन–सम्पदा, अपार सुन्दरता एवं अपरिमित सफलता प्राप्त गर्न योग्य मानिन्छ ।
केही मानिस भन्ने गर्छन्, “सृष्टिको रचना नै यसप्रकारले भएको छ कि यसमा केही मानिस धनी र सम्पन्न हुन्छन् भने केही मानिस यिनैको दयामा बाँच्न जन्मेका हुन्छन्् । सृष्टिमा सुख र समृद्धिको साधन सीमित छ । त्यसैले सबै मानिस सँगै एक समान हुन सक्दैनन् । जो मानिस संघर्ष गरेर सामना गर्नमा सफल हुन्छन्, उनीहरु नै धन र समृद्धि प्राप्त गरेर सुख भोग गर्छन् । बाँकी मानिसको लागि केवल अभाग्य, पीडा र दुःख नै लेखिएको छ ।”
यस्तो विचार जरैदेखि गलत छ । यो बेकारको भ्रम मात्र हो, आपूmलाई धोका दिने कुरा हो यो । ईश्वरले कसैलाई ठूलो र सानो बनाएका छैनन् । यो त मानिसकै गल्ती हो, यसमा धनी मानिसको कुनै गल्ती छैन । दोष तिनीहरुको छ जो यस्तो स्थितिलाई सहन्छन् । जब तपाईं यो मान्नु नै हुन्न कि अथाह सम्पत्ति प्राप्त गर्नु तपाईंको अधिकार हो । यसमा ईश्वरको के दोष ?
सबैभन्दा प्रमुख जीवन उपयोगी वस्तु अन्न हो । केही मानिस भन्छन्, अन्नको कमी छ तर यो भनाइलाई कृषिविशेषज्ञले निर्मूल गरिदिएका छन् । उनीहरुको भनाइ छ कि भूमिको धेरै भाग अहिलेसम्म उपयोगमा आएकै छैन । यी उपयोगमा नआएका धेरै जमिन उब्जाउ छन् । यिनीहरुमा प्राकृतिक उर्वर तत्व अझै सुरक्षित छ किनकि त्यो खर्च नै भएको छैन । यदि यो सबै भूमिको उचित उपयोग गर्ने हो भने कृषि उपज डेढ गुणा बढ्नेछ । जुन भूमि बाँझो छ त्यसको पनि राम्रो रेखदेख गर्ने हो र जुन भूमि परम्परागत रुपमा प्रयोग गरिएको छ त्यसलाई वैज्ञानिक साधनको अपनाएमा त्यसको उत्पादन पनि बढाउन सकिन्छ । त्यसैले विभिन्न रासायनिक मल वैज्ञानिकहरुले बनाएका छन् जसमा भूमिलाई कायाकल्प बनाउन सकिन्छ ।
उहिलेका मानिस घरमा बत्ती बाल्नको लागि बोसोको प्रयोग गर्थे । जब समुन्द्रमा ह्वेल माछाको कमी हुनथाल्यो तब तेलको ठूलो संकट भयो, तर त्यही समयमा मट्टीतेलको आविष्कार भएको कारणले अँध्यारोको समस्या समाधान भयो । केही समयपछि वैज्ञानिकहरुले भने कि पृथ्वीमा भएको मट्टीतेल कम हँुदै गइरहेको छ तब मानिस डराउन थाले । अहिले विद्युत शक्तिले धेरै काम हुन थालेका छन् । आवश्यकता नै आविष्कारको जननी हो । विधुत उत्पादनको साधन कम भएमा भविष्यमा अणु शक्तिको प्रयोगको संभावना खोजी गरिएको छ ।
यस प्रकार स्पष्ट छ यदि मानिस आप्mनो दिमागको सही प्रयोग गर्छ भने प्रकृतिको अक्षय भण्डारमा अपरिमित र अथाह धन सम्पत्ति भरिएको छ । अहिलेसम्म उसले एउटा अंशमा पनि विजय पाउन सकिरहेको छैन । महान् वैज्ञानिक न्युटनले विश्वको विराटताको वर्णन गर्दै भनेका छन्, “म त एउटा अथाह सागरको किनारमा उभिएर एउटा बच्चा जसरी धूलो छान्दै रहें, मेरो हातमा केही सिपी र घूँघी नै परे ।”
यो विश्व असीम छ । यो विराट ब्रह्माण्ड सीमाहीन छ । प्रकृतिको गर्भमा कति धेरै खजाना नचलमलाइकन बसेका छन् केही थाहा छैन, जसमा मानिसको कामना पूरा गर्ने अद्भुत क्षमता छ । यो मानिसको कर्तव्य हो कि ऊ यी साधन स्रोतको खोज गर्न अपार धनसम्पदा प्राप्त गर्न र त्यसको उपयोग गर्नमा आप्mनो बुद्धि, प्रतिभा र उत्साहको प्रयोग गरुन् । मानिसले यदि आप्mनो अन्तस्करणमा लुकेको शक्तिलाई जागृत गर्ने कोसिस ग¥यो भने सफलता उसैको हो । सिद्धि सधैं प्रयत्नको चरणको दासी हो ।
परिस्थितिलाई बदल
मानिसको मनमा अपार शक्ति छ । मनको विचार जस्तो हुन्छ हाम्रो भाग्य पनि त्यस्तै हुन्छ । हामी जीवनमा जे बन्न चाहन्छौं आप्mनै विचारको शक्तिको कारणले बन्न सक्छौं । हामी जे काम गर्न चाहन्छौं, गर्न सक्छांै, मनको शक्ति अजय छ, अपराजित छ । यो शक्ति हाम्रो विचारमा आधारित हुन्छ । यदि हाम्रो विचार हाम्रो इच्छाअनुसार बन्यो भने हामी के गर्न सक्दैनौं र ? हाम्रो जीवनको लक्ष्य निर्धारण कसले गर्नसक्छ ? के हामी आफंैले होइन ? के हाम्रो जीवनको निर्माण हाम्रो आप्mनै विचारअनुसार हुँदैन ? यदि हामी आपूmलाई आप्mनो इच्छाअनुसार ढाल्छौं भने हामी त्यो सबै काममा सफलता हासिल गर्न सक्छौं जसलाई पाउने हाम्रो कामना हुन्छ र फेरि निराशा किन ?
जब एउटा अभिनेता रंगमञ्चमा आएर रामको अभिनय गर्छ तब सबैले भन्छन्, “रंगमञ्चमा राम आए ।” बस् यही कुरा संसारमा पनि हुन्छ । संसारको रंगमञ्चमा यदि तपाईं धनीको भूमिका निभाउनुस् तब धनी भनेर चिनिनु हुनेछ, गरिबको रोल निभाउनुस् तब तपाईं गरिब भनेर चिनिनु हुनेछ । यदि तपाईं इमान्दारीको रोल गर्नु हुन्छ भने इमान्दार भनेर चिनिनु हुनेछ, यदि बेइमानको भूमिका निभाउनु भयो भने बेइमान भनेर चिनिनु हुनेछ ।
रंगमञ्चमा अभिनय गर्ने मनको रहस्यसँग सबै जना परिचित हुन्छन् । एक पटक एउटा अभिनेताले भनेका थिए, “हामी कहिल्यै अस्वस्थ हुँदैनौं किनकि हाम्रो मनमा इच्छा नै हँुदैन । हाम्रो इच्छा त यही हुन्छ कि कहिले आप्mनो पालो आउँछ र रंगमञ्चमा पुगेर आप्mनो अभिनय सुरु गरौं । सयौं दर्शक उत्सुकतापूर्वक हाम्रो अभिनयको प्रतीक्षा गरिरहेका हुन्छन् । त्यसबाट हामीलाई अपार प्रेरणा र उत्साह प्राप्त हुन्छ ।”
हेनरी इरविंग एक प्रसिद्ध अभिनेता थिए । “दी बेल्स” नामक नाटकमा उनको अभिनय बेजोड थियो । उनको डाक्टरले एक पटक उनको स्वस्थ्य चेक गरेपछि उनलाई आराम गर्ने सल्लाह दिएका थिए । डाक्टरले यो पनि भनेका थिए कि यदि उनले रुग्ण अवस्थामा अभिनय गरे भने उनको जीवनलाई खत
जुन चीज हामी बनाउँछौं त्यो हाम्रो हो । हरेक राम्रो वस्तुलाई प्रकृतिले सिंगमरमर जसरी ताला लगाएर राखेको हुन्छ । केवल परिश्रमले मात्र त्यो ताला खोल्न सक्छ ।
ठूलोपनाको समस्त विशेषता परिश्रमले आउँछ । सभ्यता यसैको देन हो । – स्माइल्स
शाश्वत सत्तालाई ल्याउनको लागि कति वर्ष चाहिन्छ यसको गणना परिश्रमी मानिसले गर्दैनन् ।
– प्रेसिडेंट इलियट
काम जति नै बिस्तारै गर कसैको भलाइको लागि गर ! पूmल जस्तो स्तरको भए पनि पूmल फुलाउने सामर्थ गर ! मेहनत जस्तो भए पनि सधैं शुभ र पवित्र हुन्छ । तिम्रो ठूलो ठूलो काम नै ईश्वरको दरबारमा तिम्रो प्रार्थना हुनेछ ।– श्रीमती ओसगुडधन कमाउने मूूल मन्त्र
संसारमा घर बनाउने अपरिमित साधनहरु छन् । यति छन् कि मानिसले एउटा घर सजिलै प्राप्त गर्न सक्छ तर आप्mनो अकर्मण्यताको कारण परिस्थितिसँग सम्झौता गर्नाले मानिससँग एउटा घर पनि हुँदैन । कर्मको विचारधारा, निरन्तर कर्मको प्रेरणा, निरन्तरता तथा पुनः प्रयत्न गरेर कुनै पनि पदार्थ प्राप्त गर्न असम्भव हँुदैन । जुन काम एउटा मानिसले गर्न सक्छ त्यो काम अरु मानिसले पनि गर्न सक्छन् । हामी आप्mनो मनलाई दबाएर राख्यौं, आत्मविश्वासलाई दुर्बल राख्यौं, आकांक्षालाई सानो र तुच्छ ठान्यांै भने हामीले आपूmलाई अपार धनसम्पदाबाट अलग्याउनेछौं र अझ पर पु¥याउनेछौं । अपार धनसम्पदाको नियम त्यस्तै प्रकारले निर्दिष्ट छ जसरी गणितको नियम हुन्छ । यदि हामी अपार धन सम्पत्तिको नियमको पालना गर्छौं भने तब त्यो विशाल श्रोत हामीतिर प्रवाहित हुन थाल्छ ।
जसको मनको एउटा कुनामा सन्देह चिन्ता र भय लुकेको हुन्छ उनीहरुले सफलता प्राप्त गर्न असंभव हुन्छ । उनीहरु आप्mनो सम्पन्नताको ढोका नै बन्द गर्न पुग्छन् । दबिएको, दीन–हीन, भयभीत, शंकालु र निराशावादी मनले कहिल्यै पनि अपार धनसम्पदा प्राप्त गर्न सक्दैन । उसले कुनै पनि महान् कुरा प्राप्त गर्न सक्दैन । हुन्छ र हँुदैनमा एउटा बाटो रोज्नुस् । अनि फैसला गर्नुस् कि हुँदैनको बाटोलाई कहिल्यै स्वीकार गर्दिन भनेर । त्यसपछि तपार्इंको अगाडि पूर्तिका सबै ढोका खुल्दै जानेछन् । जुन मन डराउँछ, शंका गर्छ, त्यसले आप्mनो शक्तिलाई क्षीण गर्छ, त्यो रचनात्मक हुनै सक्दैन, त्यसले धन र समृद्धिको विरोध गर्छ, धन र समृद्धिलाई टाढै राख्छ अनि त्यसैले धनसम्पत्ति कसरी आपूmतिर आकर्षित गर्न सक्छ ?
यसमा कुनै शंका छैन कि मानिस अवसर, धनसम्पत्ति र अपार भौतिक सुविधालाई आपूmबाट टाढा राख्न चाहँदैन । तर जबसम्म मानिसले म सम्पत्ति कमाउन नसक्ने पो हुँ कि, म सधैं गरीब नै रहने पो हुँ कि भनेर आप्mनो मनलाई सन्देहले भरेर राख्छ तबसम्म उसले अवसरको लाभ उठाउन सक्दैन । धन–सम्पत्ति पाउनको लागि सही प्रयत्न गर्नुपर्छ । अपार सुख सुविधा पाउने सपना देख्नुपर्छ । मानिसलाई जब आपूmमाथि भरोसा हुन्छ, उसको मनमा दृढ आत्मविश्वासको भावना उत्पन्न हुन्छ तब उसले अथक प्रयत्न गर्छ र परिणाम यो हुन्छ कि ऊ अपार धन–सम्पदाको मालिक हुन पुग्छ । शंका र डरले नै मानिसलाई कंगाल बनाएर राख्छ ।
यदि मनलाई धन सम्पदाबाट टाढा राखिएको छ, मैले अपार धनी बन्नु छ भन्ने मनमा विचार नै छैन भने तब मन जति नै शक्तिशाली र सामथ्र्यवान भए पनि उसले कहिल्यै धन–सम्पत्ति प्राप्त गर्न सक्दैन । यदि कसैलाई धनी बन्नु छ भने म जसरी पनि धनी बन्छु भन्ने विचार उसको मनमा दरिलो गरेर रहनुपर्छ । तपाईंंलाई धनी बन्नु छ भने पहिलो शर्त यो हुन्छ कि तपाईंं सोच्नुहोस्, हरबखत सोच्नुस् कि मैले जसरी पनि धनी हुनु छ ।
हामी आफैंले जीवनलाई कुल्चेका छौं । हामीले विश्वको सबैभन्दा महान् शक्तिसँग आप्mनो सम्बन्ध तोडेर आफैंलाई तुच्छ बनाएका छांै । त्यसैले अक्षय स्रोतसँग हाम्रो सम्बन्ध विच्छेद भएको हो । जब मानिसको मनमा आत्मविश्वासको यस्तो भावना जागृत हुन्छ, “म त्यो विराट एवं दिव्य–शक्तिको एउटा अहं हिस्सा हँु” तब उसको सबै स्थिति बदलिन्छ । हाम्रो सबै सीमितता आप्mनै विचारको कारणले गर्दा हुन्छ । हामी थोरै माग्छौं, त्यसैले हामीले थोरै मात्र पाउँछौं । हामी थोरैको लागि कोसिस गरिरहेका हुन्छौं भने धेरै कसरी प्राप्त गर्न सक्छांै ? जब हामी हाम्रा पूर्खाबाट प्राप्त गरेको भण्डारबाट धेरै झिक्न डराउँछांैै जब हामी आप्mनो अधिकार आफैं त्याग्छांै तब हामी धेरै धन कसरी प्राप्त गर्न सक्छौं ? बाधक विचार नै हाम्रो प्रगतिमा बाधक बनिरहेको हुन्छ । हाम्रो विचार नै हाम्रो प्रगतिको रोकावट हो । हाम्रो मानसिक संकीर्णताले नै हाम्रो पूर्ण विकास हुन दिंदैन । हाम्रो अज्ञानताले नै शक्तिको अथाह श्रोतसँग हामीलाई अलग गरिदिन्छ । यसै कारणले कुबेरको अक्षय भण्डार, विपुलताको त्यो विशाल स्रोत, हीराको भण्डार हाम्रोलागि कथा हुनेछ । हामी चिन्ताग्रस्त र विवश नै भइरहनेछांै ।
उठ, शंका, भय र चिन्तालाई मनबाट झिकेर प्mयाँक । मनबाट यस्तो विचार निकालिदेऊ कि धनी र सम्पन्न बन्नु उत्तम अवसर प्राप्त गर्नेहरुको लागि मात्र हो । जसको धेरै योग्यता छ र जसको ठूलो भाग्य छ, उसले मात्र सम्पत्ति कमाउन सक्छ, यो विचार मिथ्या छ र दोषपूर्ण छ ।
जुन मानिस आप्mनो विचार र कर्मलाई विपुल साधनामा लगाउँछ, असीमित प्रयत्न र कोसिस गर्छ, उसले असीमित धन–सम्पत्ति प्राप्त गर्नसक्छ । जाँतोमा जति गहँु हालिन्छ त्यति नै पिठो निस्किन्छ । यदि तपाईंंले आत्मविश्वासका साथ आप्mनो विचार, कोसिस र प्रयत्नलाई अपार धन प्राप्तिमा लगाउनु भयो भने विश्वास राख्नुस् तपाईंंले छिटै नै सफलता प्राप्त गर्नु हुनेछ ।
साधारण बन्न अस्वीकार गर्नु, मामूली बन्दै नबन्नु, मध्यम बन्ने कुरामा विरोध गर्नु । यसको सबैभन्दा ठूलो उपाय यो हो कि आप्mनो सानोभन्दा सानो कामलाई यति खुबीले गर्नुस् त्यो गौरवपूर्ण र महान् कार्य बनोस् ।
म एउटी महिलालाई चिन्छु जो आप्mनो वरिपरिको सबै वातावरणको बारेमा ज्ञान राख्छिन्, उनी त्यसको बारेमा तर्कपूर्ण अध्ययन गरिरहेकी हुन्छिन् । उनको जीवनप्रतिको दृष्टिकोण धेरै राम्रो छ । उनी जे विषयको बारेमा पनि गौरवपूर्ण जानकारी राख्छिन् । उनीसँग कुरा गर्न यति आनन्द आउँछ कि कुरा गर्ने मानिस नै आफैंलाई गौरवान्वित सम्झन थाल्नेछ । ती महिलाको आकार–प्रकार, भेश–भुषा, व्यवहार, कुराकानी या घरबारमा केही पनि साधारण छैन । उनका प्रत्येक वस्तु असाधारण प्रतीत हुन्छन् । मामुली वस्तुलाई उनी यसरी सजाउँछिन् कि प्रत्येक काम कलाको एउटा नमुना बन्छ । त्यसैले उनको प्रत्येक काम महान् र गौरवपूर्ण बन्छ । कुनै चिन्ता र पीर नगरी उनको आवश्यकताको सामान उनको घरमा पुग्छ, किनकि उनी सबैसँग प्रेम गर्छिन् र सबै मानिस उनीसँग । उनी कसैसँग द्वेषको भावना राख्दिनन् र उनको स्वभाव पनि यति मधुर र कोमल छ, जस्तो बिहानको घाम ! ती महिलाको जीवनमा कुनै कमी छैन । कुनै अभाव छैन, कसैले दिक्क पार्दैन, डर कसैको छैन, चिन्ता छैन र कुनै शंका पनि छैन । ती महिला धनी छिन्, अपार धन सम्पदाको मालिक्नी छिन् । धन र इज्जत उनीसँग असीमित आउँछ । उनको कुरा सुनेर मानिसमा समृद्धिको भावना जागृत हुन्छ ।
कुनै मानिस यस्ता पनि हुन्छ चाहे जति नै धनी किन नहुन्, कहिल्यै विशाल धन र समृद्धिको अनुकूल हृदयता प्रकट गर्दैनन् । उनीहरुको मन राम्रो हुँदैन । उनीहरु लोभी र अँध्यारो भएर बस्छन्, किनकि उनीहरुको बानी भोको मानिसको जस्तो, भीख माग्नेको जस्तो संकुचित र संकीर्ण हुन्छ । लालच तथा स्वार्थी भावनाले उनीहरुको हृदयको सम्पूर्ण रसलाई सुकाइदिएको हुन्छ । उनीहरु बाँझो पृथ्वी जस्तै हुन्छन् जहाँ अन्न फल्न सक्दैन ।
हामीले आप्mनो मनमा धेरै धन कमाउने विचार ल्याउनुपर्छ या धन प्राप्त गर्न सक्छु भनेर निश्चय गर्नुपर्छ । यसपछि मात्र हामी जीवनमा धन प्राप्त गर्न सक्छौं । जब हामी आप्mनो विचारलाई कार्यान्वित गर्छौं तब फल प्राप्त गर्छौं । यदि हामीले विचारको बीउ रोपेनौं भने धनको फल नै कहाँ लाग्छ र ? यदि हामी गरिबीको विचारले आप्mनो मन ग्रस्त राख्छौं, यदि हामी कमी र अभावको भावनाले घेरिएर रहन्छौं तब हामी विशाल धनसम्पदालाई कसरी हासिल गर्न सक्छौं ? यदि हामीलाई विशाल धनसम्पदाको बाटोमा हिंड्नु छ भने हामीले त्यसको बारेमा विचार गर्नु पर्ने हुन्छ, हामीले त्यो बाटोमा हिंड्न थाल्नु पर्ने हुन्छ ।
यो सत्यलाई हामी कहिले बुझ्न सक्छौं कि हामीलाई जे कुराको आवश्यकता छ त्यो बाहिर नखोजौं ? सबै प्रकारको अन्त्यहीन पूर्तिको अपार र अथाह सम्पदा हामीभित्र नै हाम्रो अन्तस्करणमा छ हामीलाई कहिले ज्ञान प्राप्त हुने हो त्यसको ? जब हामीलाई यो ज्ञान हुन्छ तब हामीमा कुनै कमी हुनेछैन तब हामीलाई कुनै अभावले सताउनेछैन ।
त्यो दिव्य स्रोत जसले हाम्रो प्यास बुझाउनेछ, हाम्रै अन्तष्करणमा नै छ । हाम्रो काम यति नै हो कि त्यो अथाह स्रोत जसको कुनै अन्त्य छैन त्यसलाई जोडिदिऊँ । हामी त्यो स्रोतसँग टाढा रहेर आप्mनो अभावको पूर्ति गर्न चाहन्छांै तर यो काम कसरी हुनसक्छ ?
जुन मानिसको मनमा शंका हँुदैन संशय हुँदैन, भ्रम हुँदैन, जसको विश्वास पक्का छ, ढलमलाएको छैन, जसलाई आप्mनो प्रयत्नमा पूर्णविश्वास हुन्छ । ऊ आप्mनो कामलाई क्रियान्वित नगरीकन रहनै सक्दैन ।
भन्नुको मतलब हो, हामी जीवनमा जुन कुरामाथि मनलाई एकाग्र गर्छौं त्यसैलाई प्राप्त गर्दछौं । हामी जुन काम गर्छौं हाम्रो स्थिति, दशा, परिस्थिति, हालत र भाग्य त्यहीअनुसार निर्माण हुन्छ । हामी जीवनको सबै शक्तिलाई जुन लक्ष्यको लागि केन्द्रित गर्छौं त्यही लक्ष्यलाई प्राप्त गर्नको लागि हामी निरन्तर लागिरहेका हुन्छौं । यदि हामी आप्mनो मनलाई निर्धनतामा केन्द्रित गर्छाैं भने, यदि हामी आप्mनो विचारलाई आप्mनो अयोग्यतामा नै कायम राख्छौं भने हामी धनसम्पदाको प्रवाहलाई आपूmसम्म आइपुग्न बाट नै रोकिदिन्छौं । यसको उल्टो हामी आप्mनो विचारलाई अपार धनसम्पदामा केन्द्रित गर्छौं भने हामीले त्यसैलाई प्राप्त गर्नेछौं । हाम्रो यो विश्वास छ कि संसारका सबै सुख सुविधा हाम्रोलागि बनेका हुन्, तिनीहरुलाई प्राप्त गर्नु हाम्रो जन्मसिद्ध अधिकार हो । त्यो प्राप्त गर्ने हामीलाई पूरा हक छ । हामी स्वस्थ भएर प्रसन्नतापूर्वक धन प्राप्त गर्नको लागि आपूm पूरा योग्य व्यक्ति छु भन्ने विचार मनमा ल्याउँछौं भने हामी त्यसलाई प्राप्त गरेरै छोड्छौं । यो कुरा साँचो मान्नुस् संसारको कुनै शक्ति तपाईंंको बाटोमा बाधक बन्ने छैन । बाधाहरु आउनेछन् तर तपाईंंको कोसिस बलवान देखेर बाधाहरु हट्नेछन् । पहाड जस्तो अड्चनले पनि तपाईंंको बाटो छोड्दिनेछ । तब हाम्रो उपलब्धि हाम्रो विचारभन्दा पनि बढी हुनेछ जस्तो कि एउटा घर आप्mनो मोडलको कारणले महान्, विशाल र सुन्दर हुन्छ । हाम्रो मानसिक स्थिति, हाम्रो एकाग्रता र हाम्रो कार्य शक्तिको अनन्त निर्णय गर्ने शक्तिले हाम्रो भाग्यको निर्णय गर्नेछ ।
यस्ता मानिस पनि छन् जो जीवनभर खुसी हुने कामना गर्छन् तर यसको विपरीत आप्mनो मनलाई एकाकीपनातिर केन्द्रित गर्दै गइरहेका छन् । उनीहरु सोच्छन् कि यो संसारमा उनीहरुको कोही साथी छैनन् । उनीहरु दुर्भाग्यको चिन्ताले नै व्याकुल भइरहेका हुन्छन् । तपाईंं यस्तो मनोविकृतिमा परिवर्तन नल्याइकन आप्mनो जीवनस्तर बदल्न सक्नुहुन्न । मनोवृतिमा परिवर्तन नगरी तपाईं आप्mनो वरिपरिको वातावरणमा परिवर्तन ल्याउन सक्नुहुन्न र यो बिना तपाईं आप्mनो आर्थिक स्थिति बदल्न सक्नुहुन्न ।
मनलाई माथि उठाउनु । त्यसलाई उदार विशाल र विचार सम्पन्न बनाउनु । त्यसको रचनात्मक शक्तिलाई जगाएर काममा प्रवृत गर्नु । उदार, दानी, सात्विक, प्रसन्नचित्त र उदात्त व्यक्तिलाई नै लक्ष्मीले स्वीकार गर्छिन् । उनले चिन्तित, फोहोरी, अनुदार मानिसको साथ छोडिदिन्छिन् । यदि यस्ता मानिससँग रह्यो भने उसलाई पनि सुख हुँदैन ।
अपार धनसम्पदा यदि तपाईंसँग छ भने तपार्इंको दरिद्रता रहने छैन, नराम्रो रहने छैन किनकि भोको मानिसले जस्तोसुकै पाप पनि गर्न सक्छ ! जब तपाईंको लागि सम्पूर्ण संसार आप्mनै हुन्छ तब तपाईं जहाँ पनि स्वतन्त्र रुपले जान सक्नुहुन्छ । यदि सबै मानिस दीन–हीन, दरिद्र, अभावग्रस्त र दुःखी भएका भए ईश्वरको सृष्टि रचनाको योजना नै व्यर्थ हुने थियो । दीनता, हीनता, दरिद्रता र अभावलाई हटाउनुस्, दुःखको कारणलाई पनि टाढा भगाउनुस् तब तपाईं आप्mनो भलो मात्र नगर्नुस् अरुको सहायता गर्ने उदारता एवं सामथ्र्य आफैंमा आउनेछ ।
निर्धनताको विचार त्याग्नुहोस्
मानिसको जीवनको सबैभन्दा ठूलो अभिशाप गरिबी हो ।
जो गरिब छ ऊ यसकारणले गरिब छ कि उसको विचार नै गरिब छ । मनमा यदि गरिबी छ भने तपाईं कसरी धनी बन्न सक्नुहुनेछ ? गरिबीको विचारले यदि तपाईंको मनमा घर बनाएको छ भने तपाईं आप्mनो अवस्था बदल्नलाई कसरी काम गर्न सक्नुहुन्छ र ?
वस्तुतः गरिबी मानिसको स्वभाविक अवस्था होइन । मानवको रचना विवश, गरिब र शक्तिहीन हुनको लागि भएको होइन । अलिकति सोच्नुस्, के भगवान्ले आप्mनो सबैभन्दा सर्वोत्तम रचना मानिसलाई गरिबी र बाध्यतामा जीवन बिताउनको लागि गरेका हुन् र ? मानिसमा केही महान् शक्ति छ केही दिव्यता छ । ऊ जस्तो चाहन्छ त्यस्तो बन्न सक्छ । मात्र दरिद्रताको दासतालाई स्वीकार गरेर गरिब र कंगाल बनिरहेको छ । यदि ऊ गरिब हुनको लागि अस्वीकार गरोस्, आप्mनो विचारमा हलचल मच्चाएर आप्mनै स्थितिमा रहनलाई इन्कार गरोस्, आप्mनो स्थितिलाई बदल्ने प्रण गरोस् र जीवन जीउने प्रयत्नमा जुटोस् तब ऊ के गर्न सक्दैन ?
जुन मानिसले आपूmलाई पिछडिएको, दीनहीन, बाधाग्रस्त, अभागी र सदाको लागि अर्काको भरमा बाँच्ने ठान्छ उसले कहिल्यै आप्mनो दरिद्रता हटाउन सक्दैन । आपूmलाई चिन्नुस्, आप्mनो शक्तिलाई चिन्नुस्, उठ्नुस् र परिस्थितिलाई बदल्ने दृढ संकल्प गर्नुस् ।
जबसम्म तपाईंलाई दुई छाक टार्ने चिन्ता हुन्छ तबसम्म तपाईं स्वतन्त्र कसरी हुन सक्नुहुन्छ ? तबसम्म तपाईं कुनै ठूलो काम कसरी गर्न सक्नुहुन्छ ? कसरी आप्mनो व्यक्तिगत मनले अरुलाई प्रभावित गर्न सक्नुहुन्छ ? जब तपाईं कुनै राम्रो ठाउँमा बस्न सक्नुहुन्न, राम्रो लुगा लगाउन सक्नुहुन्न, स्वस्थ बस्न सक्नुहुन्न तब अरु मानिस तपाईंको कुरा मान्न कसरी तयार हुन सक्छन् ?
अत्यन्तै निर्धनताको कारण मानिस तुच्छ, हीनभावले ग्रस्त, कमजोर र इच्छाहरुलाई मार्ने बन्न पुग्छ । गरिबी एउटा श्राप हो जसले यो श्रापलाई स्वीकार गर्छ र यसको विरोध गर्दैन भने उसको लागि यसको प्रतिकारको कुनै उपाय रहँदैन । उसको प्रगतिको लागि आशा गर्न सकिदैन कि उसले कुनै ठूलो काम गर्नेछ । उसको भविष्यको बारेमा यो भन्न सकिन्छ कि त्यो अन्धकारमय छ । दरिद्रता प्रेमको नाशक हो । दुई जना मध्ये एकआपसमा धेरै प्रेम छ भने पनि पैसाको दुःखको कारण एक अर्काको दुश्मन हुन्छन् किनकि निर्धनताले मानिसको हृदयको कोमल र उत्तम भावनाको हत्या गरिदिन्छ । भोको मानिस जस्तो पाप गर्न पनि तयार हुन्छ ।
सीमान्त निर्धनतामा कुनै पनि मानिस साँचो मानिस हुनसक्दैन, कुनै पनि नारी सत्य नारी हुन सक्दिन । पैसा–पैसाको लागि लड्ने, झगडा गर्ने मानिसमा उत्तम गुणको लागि स्थान नै कहाँ हुन्छ र ? किनकि निर्धनताको कारण व्यक्ति चिन्तित व्याकुल, डराएको र दीनहीन हुन्छ । ऊ दश रुपैयाँको काम एक रुपैयाँमा गर्न तयार हुन्छ । यसैकारण उसको दरिद्रता र बाध्यता अझ बढ्दै जान्छ । दरिद्रताको कारण मानिस निर्लज्ज हुन्छ, निर्लज्ज हुँदा उसको तेजस्वीता नष्ट हुन्छ, तेजस्वीता कम हुनाको कारण उसको धन कमाउने शक्ति अरु कम हुन्छ । गरिबीको दुःखदायी, प्रभाव सबैतिर देख्न सकिन्छ । हरेक दिन मानिसको आवश्यकताले उसलाई काम गर्नको लागि प्रेरणा दिन्छ । जो मानिस आप्mनो आवश्यकता नै पूरा गर्न सक्दैन उसले देश, परिवार र संसारको के उपकार गर्न सक्छ ?
निर्धनताको कारण मानिस समयभन्दा पहिल्यै बूढो देखिन थाल्छ । उसको अनुहारको सबै शोभा र सुन्दरता नष्ट भएर जान्छ । गरिबीको कारण युवक, युवक रहदैन, युवती, युवती रहन्न, बालक बालक हुँदैन । गरिबीले उनीहरुको अनुहारलाई पिसेर, कुल्चेर दीनहीन बनाइदिन्छ । गरिबीको कारण मानिसको ठूलो आकांक्षा नष्ट भएर जान्छ र ऊ तुच्छ, हीन दुःखी बनेर नै बसिरहेको हुन्छ ।
गरिबी अभिशाप हो र जसले यसको प्रसंसा गर्छन् उनीहरुले वास्तवमै भूल गरिरहेका हुन्छन् । प्रत्येक युवकको हृदयमा यस्तो भाव भरिएको हुनुपर्छ कि उसले गरिबीलाई भयंकर सम्झोस्, गरिबीलाई लाजमर्दो सम्झोस् । जब दरिद्रता हटाउन सकिन्छ तब यसलाई किन सहने ? यसद्वारा हुने कष्टलाई, कटुतालाई, कष्टदायक प्रभावलाई किन सहने ?
जो मानिस रोगी छन्, अपांग छन्, विकलांग छन्, त्यो उनीहरुको बाध्यता हो । उनीहरु माथि गरिबी वर्षेर आउँछ, त्यसैले उनीहरुको गरिबीमा गौरवहीनताको कुनै कुरा छैन तर आश्चर्य त तिनीहरु माथि हुन्छ जो तन–मनले पूर्णरुपमा स्वस्थ भएर पनि गरिबीको अत्याचार सहन्छन् ।
सबै अंग ठीक हुँदाहँुदै पनि यदि हामी आप्mनो गरिबी हटाउने प्रयत्न गर्दैनौं भने यो वास्तवमा नै गौरवहीनता तथा लाजमर्दो कुरा हो ।
जुन मानिसमा निर्धनता हटाउने सामथ्र्य छ ऊ यदि निर्धन छ भने यसको कारण ऊ आफैं हो । निर्धनताले प्रायः मानिसको निकम्मापनलाई देखाउँछ । कतिपय मानिस भन्छन्, “हामी निर्धन परिवारमा जन्मिएका थियौं, हामी के गर्न सक्छौं र ?” तर म भन्छु, “तपाईंहरु अनपढ नै जन्मिनु भएको थियो । जब जन्मिनु भएको थियो, त्यतिबेला हिंड्न पनि आँउदैनथ्यो । पूर्खाले दिएको निर्धनतामा तपाईं टाँसिनु भएको छ तर तपाईं आप्mनो बाल्यकालको कमजोरीबाट चेपिएको त हुनुहुन्न जब कि कुनै बेला तपाईं घँुडाले टेकेर आँगनमा घिस्रिनुहुन्थ्यो ।” यदि तपाईंको विचार ठूलो छ, तपाईंको संकल्प दृढ छ, महत्वकांक्षा महान् छ, प्रयत्न साँचो छ भने तपाईं यिनीहरुको प्रेरणा लिएर उठ्नुहोस्, अगाडि बढ्नुहोस्, संसार तपाईंको नै हो । यदि तपाईंको जीवन दोषपूर्ण छ, आलस्यले भरिएको छ, क्रमिक रुपमा छैन, भूल गरिरहनु हुन्छ भने तपाईं आप्mनो दरिद्रतालाई हटाउन चाहनुहुन्न ।
जब लगातार कुनै मानिस निर्धन रहन्छ तब यो कुराबाट यही प्रमाणित हुन्छ कि उसले आप्mनो स्थिति बदल्ने कोसिस गरेन किनकि प्रयत्नलाई फलसँग कहिल्यै पनि अलग गर्न सकिदैन । यदि तपाईंले कोसिस गर्नु भयो र पनि तपाईंको त्यही हालत भयो भने यसको कारण तपाईंले विचार गरेर कोसिस गर्नु भएको थिएन, ढिलासुस्तीलाई छोड्नु भएन । बिनासोचविचारको निर्णय छोड्नु भएन ।
वास्तवमा मानिस हीनभावनाको कारणले नै निर्धन रहन्छ । हीन ग्रन्थीको फरक विचारले नै उसलाई निर्धन बनाइरहेको हुन्छ । जो सधैं आपूmलाई गरीब नै भन्छ र सोच्छ ऊ कसरी धनी हुन सक्छ र ?
समृद्धताको विचारले आत्मनिर्भरता र आत्मविश्श्वासको जन्म हुन्छ । आत्मविश्वास नै हरेक प्रकारको सफलताको कारण हो । जो मानिस हरसमय आप्mनो भाग्य यस्तो भनेर धिक्कार गरेर बस्छ, उसले निर्धनतालाई स्वीकार गर्छ । त्यो निर्धनताको कारणले रोएर उसको शरीर आफैं निर्बल हुन्छ । “मनले हा¥यो भने हार हुन्छ र मनले जित्यो भने जीत ।” मानिस जस्तो सोच्छ, उस्तै बोल्छ, उस्तै काम गर्छ, जस्तो काम गर्छ, उस्तै फल मिल्छ ! त्यसैले सबैभन्दा पहिला मनबाट दरिद्रताको विचारलाई निकालेर प्mयाँक्नुस् ।
भिखारीको जस्तो विचार राख्ने मानिस भिखारी नै बन्छ । आप्mनो असफलताको कथा बारम्बार दोहो¥याउने मानिस अगाडि पनि कुनै काममा सफल हुने कोसिस नै गर्दैन ।
कुनै मानिस गरिबीको कारण सधैं बेचैन रहन्छ । त्यो बेचैनीको कारण ऊ आप्mनो मनमा नै हजारौं काल्पनिक कष्ट र संकट जन्माउँछ । वर्तमानको असहायता र भविष्यको अनिश्चितताको तरबार सधैं उसको टाउकाकोमा झुण्डिरहेको हुन्छ । यसले गर्दा मानिस आप्mनो मानसिक र शारीरिक सन्तुलन गुमाएर बस्छ ।
जब मानिसले आत्मविश्वास हराउँछ तब उसको सफलताको सारा योग्यताले झन झन उसको साथ छोड्दै जान्छन् । उसको जीवन एउटा जाँतोमा पिँधिन थाल्छ, अभावको जाँतोमा । तब उसको महत्वकांक्षा र शक्ति नष्ट हुन्छ । ऊ आप्mनो व्यक्तिगत स्वरुप, आप्mनो मुखाकृति र भेशभूषामा शोभा बनाइराख्न लापरवाह हुन्छ । ऊ काममा सावधान र सतर्क हँुदैन । ऊ आप्mनो काममा उचित नियम तथा क्रमलाई ध्यान राख्दैन । ऊ ढिलो हुन्छ, भूल गर्न थाल्छ । गल्तीको कारण उसको काम बिग्रिदै जान्छ । ऊसँग निर्धनतामाथि विजय पाउने शक्ति नै रहँदैन ।
निर्धन मानिस आप्mनो छिमेकीको जस्तो जीवनयापन गर्न सक्दैन, त्यसैले ऊ निराश र निरुत्साहित हुन्छ । तब ऊ आप्mनो योग्यताअनुसार ठीक काम गर्न योग्य हुँदैन । यसले गर्दा उसको काम पहिलाको भन्दा खराब हुन्छ । उसले पहिलाको भन्दा कम पारिश्रमिक पाउँछ । पहिलाकोभन्दा कम पारिश्रमिक पाउनुको फल यो हुन्छ कि गरिबी अझ बढ्दै जान्छ । जसमा उत्साहको कमी छ उसले कहिले पनि सही बाटोमा आप्mनो पाइला अगाडि बढाउन सक्दैन । ऊ लरखराउँदै हिंड्छ । ऊ डराउँदै अगाडि बढिरहेको हुन्छ । यस्तो मानिस कसरी विजेता हुनसक्छ ? निरुत्साहको कारण मानिस हरेक काममा शिथिल हुन्छ ऊ ठीक समयमा उचित काम गर्न सकिरहेको हुँदैन । उसको प्रगति गर्ने शक्ति कुण्ठित हुन्छ । परिस्थितिलार्ई बदल्ने क्षमता कम हुँदै जान्छ । तब उसले आप्mनो परिस्थितिसँग सम्झौता गर्छ अर्थात् गरिबीलाई चुपचाप सहन थाल्छ अनि सबै दोष भाग्यमाथि थोपर्दछ । ऊ आप्mनो परिस्थिति आपूmबाट टाढा जानुलाई नै अस्वभाविक मान्न थाल्छ ।
निर्धनता यति धेरै नराम्रो होइन जति निर्धनताको भावना हो । यो विश्वास अत्यन्तै घातक छ कि म निर्धन छु र सधैं निर्धन नै रहनेछु । म निर्धन छु भन्ने मनको विचार नै ध्वंसकारी छ जसले मानिसलाई कहिल्यै धनी बन्न सक्दिन भन्ने भावना दिएको छ । सबैभन्दा पहिला म धनी बन्न सक्दिनँ भन्ने भावनालाई मनबाट निकाल्नु पर्छ । जो मानिस निर्धनतालाई स्वीकार गर्छ ऊ योदेखि टाढा भाग्दैन र निर्धनता हटाउने कोसिस पनि गर्दैन । ऊ आप्mनो हात–खुट्टा छोडेर जे छ ठीकै छ भनेर बस्छ । ऊ आपूmमाथि आइलाग्ने भवितव्यलाई स्वीकार गर्छ । निर्धनतालाई हटाउन प्रयत्न र संघर्षको आवश्यकता हुन्छ । यसको जन्म दृढ निश्चयको कारण हुन्छ । यो दृढ निश्चय पछाडि हट्न र रोकिन जान्दैन ।
अन्धकार, निराशा, निरुत्साहनतिर हेरिरहँदा तपाईं प्रकाश, आशा र उत्साह कसरी प्राप्त गर्न सक्नुहुन्छ ? तपाईं उल्टो बाटोतिर फर्किरहनु भएको छ । जबसम्म तपाईंं आप्mनो चारैतिर गरिबीको वातावरण बनाइराख्नु हुन्छ, जबसम्म निर्धनताको विचारलाई नै समाएर बस्नुहुन्छ तबसम्म धनसम्पत्ति तपाईंसँग कसरी आउँछ ? किनकि दरिद्रताको विचारले तपाईंको शक्ति सीमित गरिदिएको छ ।
जब तपाईं भिक्षु जसरी बस्नु हुन्छ, भिक्षुको जस्तै व्यवहार गर्नु हुन्छ, भिक्षुको जस्तो कुरा गर्नुहुन्छ तब तपाईं भिक्षु बाहेक अरु के बन्न सक्नुहुन्छ ? यदि भिकारीको जस्तो कुरा गर्नु हुन्छ भने भिकारी नै हुनुहुन्छ । गरिबको जस्तो कुरा गर्नुहुन्छ भने गरिब नै हुनुहुन्छ । असफल मानिस जस्तो कुरा गर्नु हुन्छ भने असफल नै हुनुहुनेछ ।
यदि तपाईं दरिद्रतासँग भयभीत हुनुहुन्छ भने यसबाट ग्रस्त हुनुहुन्छ । यदि तपाईं यो सोचेर काम्नु हुन्छ कि बुढेसकालमा पैसाको अभावले गर्दा के दशा होला, यस्तो खालको डर र चिन्ताको कारण तपाईंको शक्ति क्षीण हुँदै जानेछ । तपाईंको साहस दुर्बल हुँदै जानेछ । तपाईंको आत्मविश्वास टुक्राटुक्रा हुनेछ । र तपाईंमा आप्mनो कठोर परिस्थितिसँग संघर्ष गर्न पहिलाको भन्दा कम सामथ्र्य रहनेछ ।
चुम्बक फलामलाई आपूmतिर तान्छ । चुम्बकले काठलाई आपूmतिर तान्न सक्दैन । आप्mनो मनलाई यस्तो चुम्बक बनाउनुस् जो धनसम्पत्ति र विशाल समृद्धिलाई आपूmतिर आकर्षित गर्न सकोस् । यसको उल्टो यदि तपाईंले आप्mनो मनलाई यस्तो चुम्बक बनाउनुभयो जसले हरसमय गरिबी, कमजोरी, असफलताको विचारलाई आपूmतिर आकर्षित गर्छ भने तपाईं आप्mनो अवस्था कसरी बदल्न सक्नुहुन्छ ?
तपाईंलाई जुन दिशामा जानुछ, त्यतै मुख फर्काउनुपर्छ उतै पाइला बढाउनुपर्छ । यदि तपाईंलाई पूर्व जानु पर्नेछ र मुख पश्चिमतिर फर्काइरहनु भएको छ भने कसरी आप्mनो गन्तव्यमा पुग्न सक्नुहुन्छ ? यस्तैगरी तपाईं आप्mनो मुख लगातार गरिबीतिर फर्काइरहनु भएको छ भने कसरी अपार सम्पत्तिसम्म तपाईं पुग्न सक्नुहुन्छ ? तब तपाईं आप्mनो लक्ष्य प्राप्त गर्नसक्छु भन्ने आशा नै कसरी राख्न सक्नुहुन्छ ?
यदि हामी आप्mनो मनमा भएको दरिद्रतामाथि विजय हासिल गर्न सक्छौं भने बाहिरी हालतमाथि विजय प्राप्त गर्नु हाम्रो लागि गाह्रो काम होइन । जब हामी आप्mनो मनको दशा बदल्छौं तब हाम्रो शरीरको अवस्था आफैं बदलिन्छ अनि फेरि घरको अवस्था बदल्नको लागि धेरै समय लाग्नेछैन ।
हामी मनमा गरिबीको विचारलाई समाएर बसेका हुन्छौं, यसले हाम्रो सम्बन्ध निर्धनताले पीडितसँग र निर्धनताको परिस्थितिसँग जोडिरहेको हुन्छ । हामी उनीहरुकै सम्पर्कमा आउँछांै जो निर्धनताको बारेमा सोच्छन्, कुरा गर्छन्, निर्धनताको जीवन नै बिताउँछन् । यस्तो सम्पर्ककै कारण हाम्रो मनोवृत्ति निर्धन नै रहन्छ । जो मानिस आप्mनो मनमा दर्दनाक कुरा सोचेर बसेको हुन्छ, जो मानिस हरक्षण आप्mनो निर्धनताको कथा भनेर बसेको हुन्छ, जो आप्mनो असफलताको कुरा गरेर बस्छ ऊ धनको विपरीत दिशामा गइरहेको हुन्छ । धन सम्पत्ति प्राप्त गर्ने, भाग्य बनाउने र प्रत्येक काममा सफल हुने आशा कसरी राख्न सक्छ ? जतातिर समृद्धिको मन्दिर छ, त्यतातिर उसले आप्mनो मुख नै फर्काएन, त्यो बाटोमा उसले आप्mनो पाइला नै अगाडि बढाएन भने ऊ कसरी समृद्धिको मन्दिरसम्म पुग्न सक्छ ?
कुबेरको अक्षय भण्डार कहाँ छ ?
तपाईंको मनमा ।
कारुँको खजाना कहाँ लुकेको छ ?
तपाईंको मनभित्र ।
सुन र रत्नको खानी कहाँ छ ?
तपाईंकै आप्mनो अन्तष्करणमा ।
आप्mनो विचारलाई बदल्नुस् । उठ्ने–बस्ने, खाने–पिउने, रहन–सहनको ढंग बदल्नुस् । गरिबीमा बस्न नमान्नुस् । आप्mनो दशा बदलेर आप्mनो भाग्य बनाउने दृढ निश्चय गर्नुस्, के गर्नु पर्नेछ यसको योजना बनाउनुस् । आप्mनो पूरै शक्ति र योजना त्यो काम सफल गर्नमा लगाउनुस् । तब संसारको कुनै शक्तिले तपाईंलाई धनी बन्नबाट रोक्न सक्दैन ।
ईश्वरको यही आज्ञा छ कि तपाईंको विचार ठूलो होस्, तपाईंको कामना श्रेष्ठ होस्, तपाईंको महत्वकांक्षा महान् होस् । भाग्य नामको कुनै शक्ति छैन जसले तपाईंलाई दरिद्र राख्न सकोस् । ईश्वरको आज्ञा पालन गर्नुस् ।
उठ्नुस्, अब ढिलो नगर्नुस् । दुनियाँ तपाईंकै हो, यसलाई आप्mनो अनुकूल बनाउनु तपाईंकै काम हो ।
धनी बन्ने बाटो
समृद्ध विचारले नै धन सम्पत्ति प्राप्त हुन्छ । यो विचार नै गलत छ कि संसारमा कुनै कुराको कमी छ । समृद्ध मानिस तिनै हुन्छन् जसलाई थाहा हुन्छ संसारमा समृद्धिको अथाह भण्डार छ । जो धन–सम्पत्तिको आशा राखेर बस्छन्, उनीहरु समृद्ध हुन्छन् । उनीहरु गरिब बन्न अस्वीकार गर्छन् । उनीहरुको आदर्श वाक्य हुन्छ, “समृद्धि” । आप्mनो यस्तो आदर्शलाई सफल बनाउनको लागि निरन्तर यो विचारलाई मनमा राखिरहेका हुन्छन् । उनीहरु निरन्तर आप्mनो मनमा यो विचारलाई समाएर राखिरहेका हुन्छन् । उनीहरु निरन्तर आप्mनो मनमा यो निरन्तर भनिरहेका हुन्छन्, “परमपिताले जे दिनुभएको छ, त्यो सब मेरो हो, त्यसमाथि मेरो अधिकार छ ।” यही विचारले उनीहरुलाई निरन्तर प्रेरित गरिरहेको हुन्छ, केही गर, केही बन ।” उनीहरु निरन्तर आप्mनो लक्ष्यलाई आप्mनो अगाडि राखेर हरेक कदम उठाइरहेका हुन्छन् । जुन प्रकारले लेन्सवाला शीशामा पर्ने किरण एउटा बिन्दुमा एकाग्र भएर यति शक्तिशाली हुन्छ कि त्यसबाट आगो उत्पन्न हुन्छ । त्यस्तै प्रकारले जो मानिस आप्mनो समस्त विचारलाई एउटै लक्ष्यमा, समपन्नतामा, एकाग्र गर्छन्, उनीहरुको विचार छरिएका हुँदैनन् । जसरी अर्जुनले चराको एउटा आँखा मात्र देख्नसक्थे त्यस्तै प्रकारले लक्ष्यवान व्यक्तिले पनि आप्mनो लक्ष्यमात्र देख्छ । त्यसैले ऊ सही निशाना लगाउन सफल हुन्छ । लक्ष्यसिद्धिको लागि मनको यस्तो एकाग्रता अत्यन्त आवश्यक वा अनिवार्य हुन्छ ।
जसको विचार यताउता छरिएर रहेको हुन्छ । ऊ व्यर्थको कोसिसमा आप्mनो समय बिताइरहेको हुन्छ । आप्mनो उद्देश्य पूरा गर्नको लागि ऊ आप्mनो सबै कोसिस लगाउँदैन, त्यसैले उसले सफलता प्राप्त गर्न सक्दैन । यदि तपाईंको अगाडि आदर्श स्पष्ट छ, त्यो हरक्षण तपाईंकै मनमा रहन्छ र तपाईं त्यसलाई पूरा गर्नको लागि नयाँभन्दा नयाँ कल्पना गरिरहनु हुन्छ भने तपाईंलाई निरन्तर त्यसमा टिकिरहने प्रेरण मिलिरहनेछ । यसै प्रेरणाबाट तपाईंमा उत्साह र साहसको संचार हुनेछ । तपाईंको कोसिस र चेष्टाले लक्ष्य तपाईंको नजिक आउन थाल्नेछ । तपाईं सजग र सतर्क भएर बुद्धिमानीपूर्ण कोसिस गर्नु हुनेछ । तपाईं आप्mनो कामलाई सजाउनको लागि केही कमी नछोड्नुस् । आज सजक भएर सफलताको लागि लाभकारी एउटा पनि अवसर छुट्ने छैन ।
यस सृष्टिको कुनै अन्त्य छैन । प्रकृतिको भण्डारमा कुनै वस्तुको कमी छैन । यो समृद्धि कुनै एउटा मानिसको पेवा होइन । यसमाथि कसैको एकाधिकार छैन । यो समस्त धन समृद्धि प्राप्त गर्नको लागि हामीमा अथाह शक्ति छ तर जब हामी ईश्वरको महान् शक्तिबाट आप्mनो शरीरसम्म नै सीमित हुन्छौं तब हामी तुच्छ, छुद्र, दीनहीन र असक्षम बन्छौं । जुन नहरको सम्बन्ध नदीसँग टुट्छ त्यसमा पानी कहाँबाट आउँछ ? सबै शक्तिमानको शक्ति महास्रोतको सम्बन्धमा जोडिनेबित्तिकै तपाईंमा महाशक्तिको प्रवाह आउँछ । जब मानिस आपूmलाई विच्छिन्न, विभक्त र अलग गर्छ तब ऊ शक्तिहीन हुन्छ । जबसम्म आपूmलाई अपार शक्तिको एउटा अंग मानेर हिंड्छ तब उसलाई निरन्तर यही अनुभव हुन्छ, “सृष्टिको सबै शक्ति मेरो आप्mनै हो ।” तब ऊ सागर जस्तो गम्भीर र पर्वत जस्तो महान् बन्छ । फेरि ऊ प्रकृतिको विरुद्ध संघर्ष गर्न एक्लो हुँदैन । ऊ असहाय र विवश हुँदैन । जो आपूmलाई सृष्टिभन्दा अभिन्न मानेर हिंड्छ भने प्रकृतिले उसलाई सहयोग गर्नेछ । यसले मानिसमा यस्तो आत्मविश्वास उत्पन्न हुन्छ कि ऊ अथाह धन–सम्पदा, अपार सुन्दरता एवं अपरिमित सफलता प्राप्त गर्न योग्य मानिन्छ ।
केही मानिस भन्ने गर्छन्, “सृष्टिको रचना नै यसप्रकारले भएको छ कि यसमा केही मानिस धनी र सम्पन्न हुन्छन् भने केही मानिस यिनैको दयामा बाँच्न जन्मेका हुन्छन्् । सृष्टिमा सुख र समृद्धिको साधन सीमित छ । त्यसैले सबै मानिस सँगै एक समान हुन सक्दैनन् । जो मानिस संघर्ष गरेर सामना गर्नमा सफल हुन्छन्, उनीहरु नै धन र समृद्धि प्राप्त गरेर सुख भोग गर्छन् । बाँकी मानिसको लागि केवल अभाग्य, पीडा र दुःख नै लेखिएको छ ।”
यस्तो विचार जरैदेखि गलत छ । यो बेकारको भ्रम मात्र हो, आपूmलाई धोका दिने कुरा हो यो । ईश्वरले कसैलाई ठूलो र सानो बनाएका छैनन् । यो त मानिसकै गल्ती हो, यसमा धनी मानिसको कुनै गल्ती छैन । दोष तिनीहरुको छ जो यस्तो स्थितिलाई सहन्छन् । जब तपाईं यो मान्नु नै हुन्न कि अथाह सम्पत्ति प्राप्त गर्नु तपाईंको अधिकार हो । यसमा ईश्वरको के दोष ?
सबैभन्दा प्रमुख जीवन उपयोगी वस्तु अन्न हो । केही मानिस भन्छन्, अन्नको कमी छ तर यो भनाइलाई कृषिविशेषज्ञले निर्मूल गरिदिएका छन् । उनीहरुको भनाइ छ कि भूमिको धेरै भाग अहिलेसम्म उपयोगमा आएकै छैन । यी उपयोगमा नआएका धेरै जमिन उब्जाउ छन् । यिनीहरुमा प्राकृतिक उर्वर तत्व अझै सुरक्षित छ किनकि त्यो खर्च नै भएको छैन । यदि यो सबै भूमिको उचित उपयोग गर्ने हो भने कृषि उपज डेढ गुणा बढ्नेछ । जुन भूमि बाँझो छ त्यसको पनि राम्रो रेखदेख गर्ने हो र जुन भूमि परम्परागत रुपमा प्रयोग गरिएको छ त्यसलाई वैज्ञानिक साधनको अपनाएमा त्यसको उत्पादन पनि बढाउन सकिन्छ । त्यसैले विभिन्न रासायनिक मल वैज्ञानिकहरुले बनाएका छन् जसमा भूमिलाई कायाकल्प बनाउन सकिन्छ ।
उहिलेका मानिस घरमा बत्ती बाल्नको लागि बोसोको प्रयोग गर्थे । जब समुन्द्रमा ह्वेल माछाको कमी हुनथाल्यो तब तेलको ठूलो संकट भयो, तर त्यही समयमा मट्टीतेलको आविष्कार भएको कारणले अँध्यारोको समस्या समाधान भयो । केही समयपछि वैज्ञानिकहरुले भने कि पृथ्वीमा भएको मट्टीतेल कम हँुदै गइरहेको छ तब मानिस डराउन थाले । अहिले विद्युत शक्तिले धेरै काम हुन थालेका छन् । आवश्यकता नै आविष्कारको जननी हो । विधुत उत्पादनको साधन कम भएमा भविष्यमा अणु शक्तिको प्रयोगको संभावना खोजी गरिएको छ ।
यस प्रकार स्पष्ट छ यदि मानिस आप्mनो दिमागको सही प्रयोग गर्छ भने प्रकृतिको अक्षय भण्डारमा अपरिमित र अथाह धन सम्पत्ति भरिएको छ । अहिलेसम्म उसले एउटा अंशमा पनि विजय पाउन सकिरहेको छैन । महान् वैज्ञानिक न्युटनले विश्वको विराटताको वर्णन गर्दै भनेका छन्, “म त एउटा अथाह सागरको किनारमा उभिएर एउटा बच्चा जसरी धूलो छान्दै रहें, मेरो हातमा केही सिपी र घूँघी नै परे ।”
यो विश्व असीम छ । यो विराट ब्रह्माण्ड सीमाहीन छ । प्रकृतिको गर्भमा कति धेरै खजाना नचलमलाइकन बसेका छन् केही थाहा छैन, जसमा मानिसको कामना पूरा गर्ने अद्भुत क्षमता छ । यो मानिसको कर्तव्य हो कि ऊ यी साधन स्रोतको खोज गर्न अपार धनसम्पदा प्राप्त गर्न र त्यसको उपयोग गर्नमा आप्mनो बुद्धि, प्रतिभा र उत्साहको प्रयोग गरुन् । मानिसले यदि आप्mनो अन्तस्करणमा लुकेको शक्तिलाई जागृत गर्ने कोसिस ग¥यो भने सफलता उसैको हो । सिद्धि सधैं प्रयत्नको चरणको दासी हो ।
परिस्थितिलाई बदल
मानिसको मनमा अपार शक्ति छ । मनको विचार जस्तो हुन्छ हाम्रो भाग्य पनि त्यस्तै हुन्छ । हामी जीवनमा जे बन्न चाहन्छौं आप्mनै विचारको शक्तिको कारणले बन्न सक्छौं । हामी जे काम गर्न चाहन्छौं, गर्न सक्छांै, मनको शक्ति अजय छ, अपराजित छ । यो शक्ति हाम्रो विचारमा आधारित हुन्छ । यदि हाम्रो विचार हाम्रो इच्छाअनुसार बन्यो भने हामी के गर्न सक्दैनौं र ? हाम्रो जीवनको लक्ष्य निर्धारण कसले गर्नसक्छ ? के हामी आफंैले होइन ? के हाम्रो जीवनको निर्माण हाम्रो आप्mनै विचारअनुसार हुँदैन ? यदि हामी आपूmलाई आप्mनो इच्छाअनुसार ढाल्छौं भने हामी त्यो सबै काममा सफलता हासिल गर्न सक्छौं जसलाई पाउने हाम्रो कामना हुन्छ र फेरि निराशा किन ?
जब एउटा अभिनेता रंगमञ्चमा आएर रामको अभिनय गर्छ तब सबैले भन्छन्, “रंगमञ्चमा राम आए ।” बस् यही कुरा संसारमा पनि हुन्छ । संसारको रंगमञ्चमा यदि तपाईं धनीको भूमिका निभाउनुस् तब धनी भनेर चिनिनु हुनेछ, गरिबको रोल निभाउनुस् तब तपाईं गरिब भनेर चिनिनु हुनेछ । यदि तपाईं इमान्दारीको रोल गर्नु हुन्छ भने इमान्दार भनेर चिनिनु हुनेछ, यदि बेइमानको भूमिका निभाउनु भयो भने बेइमान भनेर चिनिनु हुनेछ ।
रंगमञ्चमा अभिनय गर्ने मनको रहस्यसँग सबै जना परिचित हुन्छन् । एक पटक एउटा अभिनेताले भनेका थिए, “हामी कहिल्यै अस्वस्थ हुँदैनौं किनकि हाम्रो मनमा इच्छा नै हँुदैन । हाम्रो इच्छा त यही हुन्छ कि कहिले आप्mनो पालो आउँछ र रंगमञ्चमा पुगेर आप्mनो अभिनय सुरु गरौं । सयौं दर्शक उत्सुकतापूर्वक हाम्रो अभिनयको प्रतीक्षा गरिरहेका हुन्छन् । त्यसबाट हामीलाई अपार प्रेरणा र उत्साह प्राप्त हुन्छ ।”
हेनरी इरविंग एक प्रसिद्ध अभिनेता थिए । “दी बेल्स” नामक नाटकमा उनको अभिनय बेजोड थियो । उनको डाक्टरले एक पटक उनको स्वस्थ्य चेक गरेपछि उनलाई आराम गर्ने सल्लाह दिएका थिए । डाक्टरले यो पनि भनेका थिए कि यदि उनले रुग्ण अवस्थामा अभिनय गरे भने उनको जीवनलाई खत